Người chăm sóc cần hiểu gì về tâm lý người cao tuổi?
Chăm sóc người cao tuổi không chỉ là hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, đi lại hay nhắc uống nước. Phần khó hơn nhiều khi chăm người già chính là hiểu tâm lý của họ.
Có những cụ hay cáu gắt. Có cụ nói đi nói lại một câu. Có cụ không chịu ăn, không chịu tắm, không chịu đi khám. Có cụ buồn cả ngày chỉ vì một câu nói vô tình của con cháu hoặc người chăm sóc.
Nếu không hiểu tâm lý người cao tuổi, người chăm sóc rất dễ nghĩ rằng người già “khó tính”, “cố chấp”, “làm khó mình”. Nhưng nếu hiểu sâu hơn, nhiều hành vi ấy có thể đến từ tuổi tác, bệnh tật, cảm giác cô đơn, nỗi sợ phụ thuộc và sự hụt hẫng khi không còn được tự chủ như trước.
Vì vậy, người chăm sóc muốn làm nghề lâu dài cần học cách hiểu người già trước khi học cách chăm người già.
Vì sao tâm lý người cao tuổi dễ thay đổi?
Tuổi già không chỉ làm cơ thể yếu đi. Tuổi già còn làm con người thay đổi trong cách cảm nhận cuộc sống.
Một người từng tự đi làm, tự quyết định, tự chăm sóc gia đình, đến một ngày phải nhờ người khác đỡ dậy, giúp thay đồ, nấu ăn, vệ sinh hoặc đưa đi khám. Sự thay đổi ấy không dễ chấp nhận.
Người già có thể cảm thấy mình mất vai trò trong gia đình. Trước đây họ là người chăm con, lo cho cháu, quyết định việc nhà. Bây giờ họ phải chờ con cháu hoặc người chăm sóc giúp đỡ. Cảm giác phụ thuộc dễ khiến họ buồn, tự ái hoặc cáu gắt.
Ngoài ra, sức khỏe giảm cũng ảnh hưởng đến tâm lý. Đau nhức, mất ngủ, ăn uống kém, trí nhớ giảm, nghe kém, nhìn kém hoặc đi lại khó khăn đều có thể khiến người già trở nên nhạy cảm hơn.
Người chăm sóc cần hiểu rằng nhiều thay đổi tâm lý ở người già không phải vì họ muốn làm phiền người khác. Đó là phản ứng của một người đang dần mất đi những điều từng rất quen thuộc với mình.
Người cao tuổi thường sợ điều gì?
Người già có nhiều nỗi sợ không phải lúc nào cũng nói ra.
Họ sợ bị bỏ quên. Có những cụ không cần con cháu làm gì nhiều, chỉ cần có người hỏi han, ngồi nghe vài câu chuyện cũ hoặc nhớ đến bữa ăn, giấc ngủ của mình.
Họ sợ trở thành gánh nặng. Nhiều người già rất ngại nhờ con cháu hoặc người chăm sóc giúp đỡ. Họ có thể nói “không cần đâu”, nhưng thật ra trong lòng vẫn cần được quan tâm.
Họ sợ mất quyền tự chủ. Khi việc gì cũng bị người khác quyết định, người già dễ cảm thấy mình không còn giá trị. Vì vậy, nếu người chăm sóc cứ ra lệnh, thúc ép hoặc làm thay mọi thứ, người già có thể phản ứng bằng cách không hợp tác.
Họ sợ bị xem thường. Một câu nói như “có vậy mà cũng quên”, “ăn nhanh lên”, “nói hoài không nghe” có thể khiến người già buồn rất lâu.
Hiểu được những nỗi sợ này, người chăm sóc sẽ biết cách chăm nhẹ nhàng hơn, bớt vội hơn và biết giữ lời nói của mình cẩn thận hơn.
Vì sao người già hay cáu gắt?
Người già cáu gắt không phải lúc nào cũng vì tính tình khó chịu. Đôi khi phía sau sự cáu gắt là đau, mệt, buồn, lo hoặc cảm giác bất lực.
Một người đang đau lưng, đau chân, mất ngủ nhiều ngày hoặc ăn không ngon rất dễ khó chịu. Một người nghe không rõ, nhìn không rõ, phản ứng chậm hơn trước cũng dễ bực bội khi người khác nói nhanh hoặc thúc ép.
Có khi người già cáu vì họ không muốn thừa nhận mình yếu. Có khi họ cáu vì sợ phải nhờ vả. Có khi họ cáu vì cảm thấy không ai còn lắng nghe mình.
Người chăm sóc cần học cách không phản ứng ngay bằng sự bực tức. Nếu người già cáu, hãy quan sát trước: hôm nay cụ có đau không, có mệt không, có đói không, có khó chịu vì điều gì không, có đang sợ điều gì không.
Khi người chăm sóc hiểu được nguyên nhân phía sau, cách chăm sóc sẽ bình tĩnh và hiệu quả hơn.
Vì sao người già hay lặp lại một câu chuyện?
Nhiều người chăm sóc cảm thấy mệt khi người già cứ nói đi nói lại một câu chuyện cũ. Nhưng với người cao tuổi, những câu chuyện lặp lại đôi khi là cách họ giữ lại cảm giác mình vẫn còn ký ức, vẫn còn giá trị và vẫn còn điều để chia sẻ.
Có những cụ kể mãi chuyện thời trẻ, chuyện đi làm, chuyện nuôi con, chuyện khó khăn ngày xưa. Người nghe có thể thấy cũ, nhưng với người kể, đó là những phần rất quan trọng của cuộc đời.
Sự lặp lại cũng có thể liên quan đến trí nhớ giảm. Người già có thể quên rằng mình đã kể rồi, hoặc họ nhớ chuyện cũ rõ hơn chuyện mới xảy ra.
Người chăm sóc không nhất thiết phải nghe quá lâu mỗi lần, nhưng nên có thái độ tôn trọng. Đôi khi chỉ cần nói: “Dạ, con nhớ cụ từng kể chuyện đó. Hồi đó chắc cực lắm hả cụ?” là người già đã cảm thấy được lắng nghe hơn.
Vì sao người già không hợp tác?
Người già không chịu ăn, không chịu tắm, không chịu đi lại hoặc không chịu làm theo hướng dẫn có thể khiến người chăm sóc rất áp lực.
Nhưng trước khi cho rằng người già cố tình làm khó, người chăm sóc nên tự hỏi: cụ có đang đau không, có sợ té không, có ngại không, có mệt không, có hiểu mình đang nói gì không, có cảm thấy bị ép buộc không?
Ví dụ, một cụ không chịu tắm có thể vì sợ lạnh, sợ trơn, sợ té, ngại bị người khác nhìn thấy cơ thể hoặc từng có trải nghiệm không thoải mái trước đó.
Một cụ không chịu ăn có thể vì ăn không ngon, khó nuốt, đau răng, mệt, buồn hoặc không thích cách người chăm sóc thúc ép.
Một cụ không chịu đi lại có thể vì sợ té, đau chân hoặc từng bị té trước đó.
Khi hiểu nguyên nhân, người chăm sóc có thể đổi cách tiếp cận. Thay vì ra lệnh, hãy giải thích nhẹ nhàng, cho người già có lựa chọn và làm từng bước chậm hơn.
Người chăm sóc nên giao tiếp với người già như thế nào?
Giao tiếp với người cao tuổi cần sự chậm rãi, rõ ràng và tôn trọng.
Người chăm sóc nên nói vừa đủ nghe, không quát, không dùng giọng ra lệnh. Nếu người già nghe kém, hãy nói rõ hơn chứ không nên tỏ vẻ khó chịu. Nếu người già hỏi lại, hãy kiên nhẫn trả lời thay vì nói “con nói rồi mà”.
Khi muốn hỗ trợ việc gì, nên báo trước. Ví dụ: “Bây giờ con đỡ cụ ngồi dậy nha”, “Con thay áo cho cụ một chút để cụ dễ chịu hơn nha”, “Mình ăn chậm thôi, con ngồi đây với cụ”.
Những câu nói nhỏ như vậy giúp người già cảm thấy mình vẫn được tôn trọng, chứ không bị chăm sóc như một người không còn quyền quyết định.
Người chăm sóc cũng nên tránh nói trước mặt người già những câu làm họ xấu hổ, như than phiền về việc thay tã, vệ sinh, ăn chậm hoặc khó tính.
Người chăm sóc cần tránh điều gì?
Người chăm sóc nên tránh cá nhân hóa lời nói và hành vi của người già.
Nếu người già cáu, không có nghĩa là họ ghét mình. Nếu người già lặp lại, không có nghĩa là họ cố làm phiền. Nếu người già không hợp tác, không có nghĩa là họ muốn chống đối.
Người chăm sóc cũng nên tránh thúc ép quá mức. Người già cần thời gian để ăn, đứng dậy, đi lại, trả lời và thích nghi với sự hỗ trợ.
Ngoài ra, cần tránh nói những câu làm người già mất tự trọng như “có vậy cũng không làm được”, “sao cụ khó quá”, “ăn nhanh lên”, “nói hoài không nghe”, “phiền quá”.
Một người chăm sóc chuyên nghiệp không chỉ biết làm đúng thao tác, mà còn biết giữ miệng, giữ thái độ và giữ sự bình tĩnh.
SAN Care Academy đào tạo tâm lý người cao tuổi như thế nào?
Tại SAN Care Academy, tâm lý người cao tuổi là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo chăm sóc người già.
Học viên không chỉ học kỹ năng chăm sóc sinh hoạt, mà còn học cách hiểu những thay đổi cảm xúc của người cao tuổi, cách giao tiếp để người già bớt tủi thân, cách xử lý tình huống khi người già không hợp tác và cách không cá nhân hóa lời nói khó chịu của người được chăm sóc.
SAN Care Academy tin rằng người chăm sóc muốn làm nghề lâu dài cần có cả tay nghề và lòng hiểu người. Nếu chỉ biết làm thao tác mà không hiểu người già, việc chăm sóc rất dễ trở nên lạnh lùng, vội vàng và gây tổn thương.
Học để hiểu người già là bước đầu tiên để chăm đúng cách.
Ai nên học nội dung này?
Nội dung tâm lý người cao tuổi phù hợp với người muốn học nghề chăm sóc người già, người đang làm caregiver, người từng chăm bệnh nhưng chưa được đào tạo bài bản, người giúp việc muốn chuyển sang công việc chăm sóc chuyên nghiệp hơn và người nhà đang chăm cha mẹ già tại nhà.
Đặc biệt, những ai hay cảm thấy mệt mỏi, bực bội hoặc bất lực khi chăm người già rất nên học phần này. Không phải để chịu đựng mọi thứ một cách mù quáng, mà để hiểu nguyên nhân, biết cách giao tiếp và chăm sóc nhẹ nhàng hơn.
Khi hiểu tâm lý người cao tuổi, việc chăm sóc sẽ bớt căng thẳng hơn cho cả người chăm và người được chăm.
Câu hỏi thường gặp về tâm lý người cao tuổi
Vì sao người già hay khó tính?
Người già có thể khó tính hơn do đau mệt, mất ngủ, trí nhớ giảm, sợ phụ thuộc, cảm giác cô đơn hoặc không còn được tự chủ như trước. Người chăm sóc nên quan sát nguyên nhân phía sau thay vì vội đánh giá.
Người già cáu gắt thì người chăm sóc nên làm gì?
Người chăm sóc nên giữ bình tĩnh, nói chậm, không phản ứng nóng vội và quan sát xem người già có đang đau, mệt, đói, sợ hoặc khó chịu vì điều gì không.
Có nên tranh luận với người già không?
Không nên tranh luận gay gắt. Nếu cần góp ý, nên nói nhẹ nhàng, chọn thời điểm phù hợp và tránh làm người già mất mặt.
Vì sao người già hay kể chuyện cũ?
Chuyện cũ giúp người già cảm thấy mình còn ký ức, còn giá trị và còn điều để chia sẻ. Sự lặp lại cũng có thể liên quan đến trí nhớ giảm.
Người chăm sóc có cần học tâm lý người già không?
Rất cần. Hiểu tâm lý người già giúp người chăm sóc kiên nhẫn hơn, giao tiếp tốt hơn và chăm sóc ít gây tổn thương hơn.
Người nhà chăm cha mẹ già có nên học phần này không?
Rất nên. Con cháu hiểu tâm lý người già sẽ bớt nóng ruột, bớt trách móc và biết chăm cha mẹ bằng tình thương có hiểu biết hơn.
Đăng ký tư vấn khóa học chăm sóc người cao tuổi
Nếu anh/chị muốn học nghề chăm sóc người già hoặc muốn hiểu tâm lý người cao tuổi để chăm cha mẹ, ông bà đúng cách hơn, SAN Care Academy có thể tư vấn khóa học phù hợp.
Anh/chị có thể đăng ký để được tư vấn:
- Khóa học chăm sóc người cao tuổi phù hợp
- Nội dung học về tâm lý người già
- Kỹ năng giao tiếp và chăm sóc sinh hoạt
- Học phí và lịch học mới nhất
- Điều kiện thực tập có giám sát
- Định hướng việc làm sau khóa học
Đăng ký tư vấn ngay hôm nay để học cách hiểu người già, chăm đúng cách và làm nghề chăm sóc có giá trị.
Anh/chị đang chăm người già nhưng thường thấy khó hiểu, khó nói chuyện hoặc dễ căng thẳng?
Hãy để SAN Care Academy tư vấn khóa học giúp anh/chị hiểu tâm lý người cao tuổi và chăm sóc nhẹ nhàng hơn.
