Làm sao để chăm người già mà vẫn giữ phẩm giá cho họ?
Chăm sóc người già không chỉ là làm cho họ sạch sẽ, ăn đủ, ngủ được hay đi lại an toàn. Chăm sóc đúng còn là làm sao để người già dù yếu đi, dù cần người khác hỗ trợ, vẫn cảm thấy mình được tôn trọng.
Có những việc trong chăm sóc người cao tuổi rất nhạy cảm: thay đồ, thay tã, tắm rửa, vệ sinh cá nhân, hỗ trợ đi vệ sinh, đỡ người già đứng dậy, cho ăn, nhắc uống nước, nhắc đi khám. Nếu người chăm sóc làm quá vội, nói thiếu tế nhị hoặc không báo trước, người già có thể cảm thấy xấu hổ, buồn tủi và mất phẩm giá.
Một người già yếu đi không có nghĩa là họ mất đi lòng tự trọng. Họ vẫn là cha, mẹ, ông, bà, một người từng có cuộc đời riêng, ký ức riêng, vai trò riêng và cảm xúc riêng.
Vì vậy, chăm sóc người già có phẩm giá là chăm bằng kỹ năng, nhưng cũng bằng sự tinh tế.
Phẩm giá của người già là gì?
Phẩm giá của người già là cảm giác họ vẫn được nhìn nhận như một con người có giá trị, có quyền được tôn trọng, được lắng nghe, được riêng tư và được đối xử tử tế.
Khi còn khỏe, người già có thể tự ăn, tự tắm, tự thay đồ, tự đi lại, tự quyết định việc của mình. Khi yếu đi, nhiều việc phải nhờ người khác. Chính lúc đó, họ dễ cảm thấy mình mất dần sự tự chủ.
Nếu người chăm sóc làm mọi việc theo kiểu “cho nhanh”, không hỏi ý kiến, không báo trước, không che chắn, không giữ lời nói, người già rất dễ cảm thấy mình bị đối xử như một gánh nặng.
Giữ phẩm giá cho người già không phải là làm điều gì lớn lao. Đó là những việc rất nhỏ: gõ cửa trước khi vào, báo trước khi chạm vào người, che kín khi thay đồ, nói nhẹ khi vệ sinh, không than phiền, không làm người già mất mặt trước người khác.
Vì sao người già dễ mất phẩm giá khi được chăm sóc?
Người già dễ mất phẩm giá vì nhiều việc chăm sóc liên quan trực tiếp đến cơ thể và đời sống riêng tư.
Khi phải nhờ người khác tắm rửa, thay tã, thay đồ, lau người hoặc hỗ trợ đi vệ sinh, người già có thể cảm thấy rất ngại. Dù không nói ra, họ vẫn có thể buồn vì mình không còn tự làm được những việc cơ bản nhất.
Ngoài ra, nếu người chăm sóc nói chuyện thiếu tế nhị, người già càng dễ tổn thương. Một câu như “lại làm bẩn nữa rồi”, “sao cụ phiền quá”, “để con làm cho nhanh” có thể khiến người già xấu hổ và buồn rất lâu.
Người già không chỉ cần được làm sạch. Họ cần được chăm trong sự kín đáo và tôn trọng.
Nguyên tắc 1: Luôn báo trước trước khi hỗ trợ
Trước khi chạm vào người già, người chăm sóc nên báo trước.
Không nên bất ngờ kéo tay, vén chăn, thay áo, xoay người, đỡ dậy hoặc vệ sinh cơ thể người già mà không nói gì. Dù người già yếu, nằm lâu hoặc ít phản ứng, họ vẫn cần được biết chuyện gì đang xảy ra với cơ thể mình.
Có thể nói:
- “Con đỡ cụ ngồi dậy nha.”
- “Con thay áo cho cụ để cụ dễ chịu hơn nha.”
- “Con lau người nhẹ một chút, nếu lạnh cụ nói con biết nha.”
- “Con xoay người cụ sang bên này một chút nha.”
Những câu nói này rất đơn giản, nhưng giúp người già cảm thấy mình vẫn được tôn trọng.
Nguyên tắc 2: Giữ kín đáo khi vệ sinh, thay đồ, thay tã
Vệ sinh cá nhân là phần dễ làm người già tủi thân nhất.
Người chăm sóc cần chuẩn bị vật dụng trước, che chắn phù hợp, đóng cửa hoặc kéo rèm nếu cần, tránh để người khác nhìn thấy khi người già đang thay đồ, thay tã hoặc vệ sinh.
Không nên vừa làm vừa than phiền. Không nên nói lớn về tình trạng vệ sinh của người già. Không nên kể lại chuyện riêng tư này trước mặt người khác.
Khi cần báo cáo với gia đình, nên nói riêng, nói ngắn gọn và đúng trọng tâm.
Giữ kín đáo không chỉ là phép lịch sự. Trong chăm sóc người già, đó là đạo đức nghề.
Nguyên tắc 3: Không nói những câu làm người già xấu hổ
Người chăm sóc cần đặc biệt cẩn thận với lời nói.
Không nên nói:
- “Cụ lại làm bẩn nữa rồi.”
- “Sao cụ khó quá.”
- “Có vậy mà cũng không làm được.”
- “Cụ cứ để yên cho con làm, cụ làm lâu lắm.”
- “Phiền quá.”
Những câu này có thể khiến người già thấy mình vô dụng hoặc trở thành gánh nặng.
Thay vào đó, có thể nói:
- “Không sao cụ, để con giúp cụ cho sạch sẽ hơn nha.”
- “Mình làm từ từ thôi, không cần vội.”
- “Con che lại cho kín, cụ yên tâm.”
- “Nếu cụ khó chịu thì nói con dừng lại nha.”
Cách nói nhẹ nhàng giúp người già bớt xấu hổ và dễ hợp tác hơn.
Nguyên tắc 4: Cho người già được lựa chọn khi có thể
Giữ phẩm giá không chỉ là chăm sóc kín đáo. Đó còn là để người già có tiếng nói trong những việc liên quan đến mình.
Người chăm sóc có thể cho người già lựa chọn trong những việc nhỏ:
- “Cụ muốn mặc áo này hay áo kia?”
- “Cụ muốn ngồi thêm một chút hay nằm nghỉ?”
- “Cụ muốn ăn cháo trước hay uống sữa trước?”
- “Cụ muốn lau người bây giờ hay nghỉ thêm 10 phút?”
Những lựa chọn nhỏ giúp người già cảm thấy mình vẫn có quyền quyết định. Dù quyền đó rất nhỏ, nó vẫn có ý nghĩa lớn với tâm lý người cao tuổi.
Không nên vì muốn nhanh mà quyết định hết mọi thứ thay người già.
Nguyên tắc 5: Không làm thay tất cả nếu người già vẫn còn khả năng
Có những người chăm sóc vì thương hoặc vì muốn nhanh nên làm thay mọi thứ cho người già. Nhưng làm thay quá nhiều có thể khiến người già cảm thấy mình không còn giá trị.
Nếu người già còn tự làm được một phần trong phạm vi an toàn, hãy để họ làm.
Có thể để người già tự cầm ly nước, tự lau mặt, tự chọn áo, tự chải tóc, tự gấp khăn nhỏ hoặc tự đi vài bước với sự hỗ trợ bên cạnh.
Người chăm sóc có thể nói:
- “Cụ làm phần này, con đứng cạnh hỗ trợ nha.”
- “Mình làm chậm thôi, miễn an toàn là được.”
- “Cụ tự cầm được ly nước là tốt rồi.”
Được tự làm một việc nhỏ có thể giúp người già thấy mình vẫn còn khả năng và giá trị.
Nguyên tắc 6: Không nói chuyện riêng tư của người già trước mặt người khác
Người chăm sóc có thể biết nhiều chuyện riêng của người già và gia đình: bệnh tình, thói quen vệ sinh, tính cách, chuyện con cháu, tài sản, mâu thuẫn trong nhà.
Những điều này cần được giữ kín.
Không nên kể chuyện người già khó tính, thay tã, đi vệ sinh, không hợp tác, hay quên hoặc bệnh tật cho người ngoài nghe như một câu chuyện phiếm.
Ngay cả khi nói với người trong gia đình, người chăm sóc cũng nên chọn cách nói tôn trọng, không làm người già mất mặt.
Giữ bí mật và sự riêng tư là một phần rất quan trọng của đạo đức nghề chăm sóc.
Nguyên tắc 7: Nhìn người già như một người lớn, không phải như một đứa trẻ
Có một lỗi rất thường gặp là người chăm sóc nói chuyện với người già như nói với trẻ nhỏ.
Ví dụ: “Ngoan nào”, “ăn đi mới giỏi”, “không nghe lời là không được đâu”. Dù có thể xuất phát từ ý tốt, cách nói này dễ làm người già cảm thấy bị hạ thấp.
Người già có thể yếu, có thể quên, có thể cần hỗ trợ, nhưng họ vẫn là người lớn. Họ đã sống cả một đời, có kinh nghiệm, có tự trọng và có quyền được đối xử bằng sự tôn trọng.
Nên dùng cách nói nhẹ nhàng nhưng không trẻ con hóa người già.
Thay vì nói “ngoan nào”, có thể nói: “Cụ cố gắng thêm một chút nha, con ở đây với cụ.”
Giữ phẩm giá khi hỗ trợ ăn uống
Khi cho người già ăn, người chăm sóc nên tránh thúc ép, trách móc hoặc làm người già cảm thấy mình gây phiền.
Không nên nói: “Ăn nhanh lên”, “ăn có chút mà lâu quá”, “cụ làm rơi hoài”. Những câu này dễ làm người già xấu hổ.
Nên nói:
- “Mình ăn chậm thôi, không cần vội.”
- “Cụ ăn được vậy là tốt rồi.”
- “Nếu mệt thì mình nghỉ một chút.”
- “Con lau nhẹ cho sạch nha, không sao đâu cụ.”
Nếu người già làm rơi thức ăn, đừng tỏ vẻ khó chịu. Với người cao tuổi, việc tay run, ăn chậm hoặc làm rơi có thể đã khiến họ rất ngại rồi.
Giữ phẩm giá khi hỗ trợ vệ sinh
Khi hỗ trợ vệ sinh, người chăm sóc cần đặc biệt tế nhị.
Nên chuẩn bị đầy đủ trước khi làm để tránh phải mở cửa, gọi người khác hoặc để người già chờ trong tình trạng thiếu kín đáo.
Nên che chắn cơ thể phù hợp, chỉ mở phần cần vệ sinh, làm nhẹ nhàng và báo trước từng bước.
Nên tránh nói chuyện đùa không phù hợp, than phiền hoặc dùng từ làm người già xấu hổ.
Sau khi vệ sinh xong, có thể nói nhẹ: “Xong rồi cụ, sạch sẽ dễ chịu hơn rồi nha.” Câu nói đơn giản ấy giúp người già cảm thấy việc vừa rồi là bình thường, không đáng xấu hổ.
Giữ phẩm giá khi người già không hợp tác
Khi người già không hợp tác, người chăm sóc vẫn cần giữ sự tôn trọng.
Không nên nói: “Cụ lì quá”, “cụ làm khó con”, “khó chăm quá”. Những câu này có thể làm người già tự ái và chống đối nhiều hơn.
Nên tìm nguyên nhân: cụ có đau không, có sợ không, có ngại không, có mệt không, có cần nghỉ một chút không.
Có thể nói:
- “Con biết cụ chưa muốn, mình nghỉ một chút rồi làm tiếp nha.”
- “Cụ sợ đau phải không? Con làm chậm lại.”
- “Con giải thích lại để cụ yên tâm nha.”
Khi người già cảm thấy được lắng nghe, họ có thể hợp tác hơn.
SAN Care Academy đào tạo cách giữ phẩm giá cho người già như thế nào?
Tại SAN Care Academy, giữ phẩm giá cho người già là một nội dung quan trọng trong đào tạo chăm sóc.
Học viên được hướng dẫn không chỉ thao tác chăm sóc, mà còn cách báo trước, cách giao tiếp, cách giữ kín đáo, cách hỗ trợ vệ sinh, cách thay đồ, cách cho ăn và cách báo cáo với gia đình mà không làm người già mất mặt.
SAN Care Academy tin rằng chăm sóc đúng không chỉ là chăm an toàn, mà còn là chăm có nhân phẩm.
Người chăm sóc được đào tạo tốt cần biết rằng trước mặt mình không chỉ là một “ca chăm sóc”, mà là một con người cần được tôn trọng.
Ai nên học nội dung này?
Nội dung này phù hợp với người muốn học nghề chăm sóc người già, người đang làm caregiver, người giúp việc muốn chuyển sang chăm sóc chuyên nghiệp hơn, người chăm bệnh tại nhà và con cháu đang chăm cha mẹ già.
Đặc biệt, những ai thường hỗ trợ người già trong các việc nhạy cảm như thay đồ, thay tã, vệ sinh, tắm rửa, ăn uống, đi lại rất nên học kỹ phần này.
Chăm sóc người già đúng cách là làm sao để người già được an toàn mà vẫn không thấy mình bị xem nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần giữ phẩm giá cho người già khi chăm sóc?
Vì người già dù yếu đi vẫn có lòng tự trọng, cảm xúc và quyền được tôn trọng. Chăm sóc thiếu tế nhị có thể làm người già xấu hổ, buồn tủi hoặc không hợp tác.
Khi thay đồ hoặc vệ sinh cho người già cần chú ý gì?
Cần báo trước, che chắn kín đáo, chuẩn bị vật dụng đầy đủ, làm nhẹ nhàng và không nói những câu làm người già xấu hổ.
Có nên làm thay hết mọi việc cho người già không?
Không nên nếu người già vẫn còn khả năng làm một phần trong phạm vi an toàn. Để người già tự làm việc nhỏ giúp họ giữ cảm giác tự chủ.
Người chăm sóc nên tránh câu gì?
Nên tránh các câu như “cụ phiền quá”, “có vậy cũng không làm được”, “lại làm bẩn nữa rồi”, “để con làm cho nhanh”. Những câu này dễ làm người già mất tự trọng.
Giữ phẩm giá có làm mất thời gian chăm sóc không?
Không nhiều. Nhiều khi chỉ cần báo trước, nói nhẹ hơn, che chắn kỹ hơn và giữ thái độ tôn trọng là đã tạo khác biệt lớn.
Học nghề chăm sóc có cần học đạo đức và phẩm giá không?
Rất cần. Người chăm sóc không chỉ làm thao tác, mà còn chăm một con người có cảm xúc và lòng tự trọng.
Đăng ký tư vấn khóa học chăm sóc người cao tuổi
Nếu anh/chị muốn học cách chăm người già an toàn mà vẫn giữ phẩm giá cho họ, SAN Care Academy có thể tư vấn khóa học phù hợp.
Anh/chị có thể đăng ký để được tư vấn:
- Khóa học chăm sóc người cao tuổi phù hợp
- Kỹ năng giao tiếp và giữ phẩm giá cho người già
- Kỹ năng chăm sóc sinh hoạt hằng ngày
- Học phí và lịch học mới nhất
- Điều kiện thực tập có giám sát
- Định hướng việc làm sau khóa học
