Những việc người chăm sóc không nên tự ý quyết định
Người chăm sóc người già, người bệnh tại nhà có vai trò rất quan trọng. Họ hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, thay đồ, đi lại, thay đổi tư thế, quan sát dấu hiệu bất thường và báo cáo với gia đình.
Tuy nhiên, không phải việc gì liên quan đến người bệnh người chăm sóc cũng được tự ý quyết định. Đặc biệt với người chăm sóc phi y khoa, việc hiểu rõ giới hạn là điều bắt buộc để bảo vệ người được chăm sóc và bảo vệ chính người chăm sóc.
Có những việc nếu tự ý làm có thể gây rủi ro: tự kê thuốc, đổi thuốc, cho thêm thuốc, tiêm truyền, xử lý vết thương, bôi thuốc lên vùng da bất thường, tự tập phục hồi chức năng chuyên sâu, thay đổi chế độ ăn hoặc giấu sự cố vì sợ bị trách.
Người chăm sóc chuyên nghiệp không phải là người làm mọi thứ. Người chăm sóc chuyên nghiệp là người biết việc gì mình được làm, việc gì cần hỏi gia đình và việc gì phải để nhân viên y tế xử lý.
Vì sao không nên tự ý quyết định?
Chăm sóc người già, người bệnh liên quan trực tiếp đến sức khỏe và an toàn. Một quyết định tưởng nhỏ cũng có thể ảnh hưởng lớn nếu không đúng chuyên môn.
Ví dụ, tự ý cho thuốc có thể gây sai liều hoặc không phù hợp. Tự xử lý vết thương có thể làm tình trạng nặng hơn. Tự ép người bệnh vận động có thể gây đau hoặc té ngã. Tự thay đổi món ăn cho người khó nuốt có thể làm tăng nguy cơ sặc.
Người chăm sóc phi y khoa không cần biết hết mọi vấn đề y tế. Nhưng cần biết khi nào mình phải dừng lại và báo người có trách nhiệm.
Biết giới hạn là một phần của an toàn.
Không tự ý kê thuốc, đổi thuốc hoặc ngưng thuốc
Người chăm sóc không được tự quyết định người bệnh dùng thuốc gì, liều bao nhiêu, uống lúc nào, ngưng thuốc hay đổi thuốc.
Nếu gia đình giao nhiệm vụ nhắc thuốc theo hướng dẫn có sẵn, người chăm sóc cần làm đúng hướng dẫn. Nếu người bệnh từ chối uống thuốc, nôn sau khi uống, có dấu hiệu bất thường hoặc gia đình chưa dặn rõ, cần báo lại.
Không nên nói: “Thuốc này tốt lắm”, “uống thêm cho nhanh khỏe”, “bỏ bữa này chắc không sao”. Người chăm sóc không có chuyên môn không nên đưa ra quyết định về thuốc.
Không tự ý tiêm truyền
Tiêm, truyền dịch, truyền thuốc hoặc các thủ thuật y tế khác không thuộc phạm vi của người chăm sóc phi y khoa nếu chưa có chuyên môn và phân quyền phù hợp.
Dù gia đình nhờ, người chăm sóc cũng cần biết từ chối lịch sự nếu không có chuyên môn.
Có thể nói:
- “Dạ, phần này thuộc chuyên môn y tế nên em xin phép không tự làm. Gia đình nên nhờ nhân viên y tế để an toàn hơn ạ.”
Từ chối việc vượt phạm vi không phải là thiếu trách nhiệm. Đó là làm việc có trách nhiệm.
Không tự ý xử lý vết thương, vết loét
Khi thấy vùng da đỏ, vết loét, vết thương, chảy dịch, đau, sưng hoặc bất thường, người chăm sóc không nên tự ý bôi thuốc, đắp lá, dùng dầu, rửa bằng dung dịch lạ, cắt lọc, nặn hoặc xử lý theo mẹo dân gian.
Việc cần làm là báo gia đình hoặc nhân viên y tế phù hợp.
Người chăm sóc có thể hỗ trợ vệ sinh cơ bản, giữ sạch trong phạm vi được hướng dẫn, quan sát và báo cáo. Nhưng không nên tự điều trị.
Đặc biệt với người nằm lâu, vết loét tì đè cần được theo dõi cẩn thận. Xử lý sai có thể làm tình trạng nặng hơn.
Không tự ý thay đổi chế độ ăn uống
Người chăm sóc không nên tự ý thay đổi chế độ ăn, món ăn, độ đặc loãng của thức ăn, lượng nước hoặc thực phẩm bổ sung nếu chưa có hướng dẫn từ gia đình hoặc nhân viên y tế.
Điều này đặc biệt quan trọng với người bệnh khó nuốt, người sau tai biến, người sau phẫu thuật, người có bệnh nền hoặc người đang có chế độ ăn riêng.
Nếu thấy người bệnh ăn khó, ăn ít hoặc không hợp món, người chăm sóc nên báo:
“Hôm nay cô/chú ăn món này hơi khó nuốt, gia đình xem có cần đổi món phù hợp hơn không ạ.”
Báo cáo tốt hơn là tự quyết định.
Không tự ý ép vận động hoặc tập phục hồi chức năng chuyên sâu
Người bệnh sau tai biến, sau phẫu thuật hoặc yếu vận động có thể cần hỗ trợ vận động. Tuy nhiên, người chăm sóc phi y khoa không nên tự ý tập phục hồi chức năng chuyên sâu nếu chưa có hướng dẫn phù hợp.
Không nên kéo tay chân, ép đứng, ép đi, ép tập động tác khó hoặc làm theo video trên mạng khi chưa được chuyên viên hướng dẫn.
Người chăm sóc có thể hỗ trợ sinh hoạt và vận động nhẹ theo hướng dẫn của gia đình hoặc nhân viên y tế. Nếu người bệnh đau, chóng mặt, mệt, khó thở hoặc sợ, cần dừng lại và báo gia đình.
Không tự ý cho người bệnh dùng mẹo dân gian
Trong chăm sóc tại nhà, đôi khi người chăm sóc có thể nghe nhiều mẹo như bôi dầu, đắp lá, uống nước này, ăn món kia, xoa bóp mạnh hoặc dùng cách truyền miệng.
Nếu không có hướng dẫn phù hợp, không nên tự ý áp dụng.
Mỗi người bệnh có tình trạng khác nhau. Một mẹo có thể không phù hợp, thậm chí gây hại.
Người chăm sóc nên giữ nguyên tắc: không tự ý dùng bất kỳ sản phẩm, thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc phương pháp nào ngoài hướng dẫn của gia đình và nhân viên y tế.
Không tự ý che giấu sự cố
Đây là điều rất quan trọng.
Nếu người già té, người bệnh ho sặc, vùng da đỏ, người bệnh đau tăng, ăn uống kém, lơ mơ, sốt hoặc có bất kỳ sự cố nào, người chăm sóc không được giấu vì sợ bị trách.
Giấu sự cố có thể khiến gia đình chậm xử lý và làm mất niềm tin nghiêm trọng.
Báo sự thật càng sớm càng tốt. Cách báo cáo nên bình tĩnh, rõ ràng và trung thực:
- “Lúc nãy cụ đứng lên bị loạng choạng và ngồi xuống lại. Em đã cho cụ nghỉ và xin báo gia đình.”
- “Khi thay tã, em thấy vùng da đỏ hơn mọi ngày.”
Trung thực là đạo đức nghề.
Không tự ý nhận ca vượt quá khả năng
Người chăm sóc cũng không nên nhận công việc vượt quá sức khỏe, kỹ năng hoặc kinh nghiệm của mình.
Nếu chưa từng chăm người bệnh nằm lâu, chưa biết thay tã, chưa biết xoay trở, chưa biết phòng loét, không nên nhận ca khó mà không được hướng dẫn. Nếu không có sức khỏe để hỗ trợ di chuyển, không nên nhận ca cần nâng đỡ nhiều.
Nhận việc vượt khả năng có thể gây rủi ro cho người bệnh và áp lực cho chính người chăm sóc.
Làm nghề chăm sóc lâu dài cần biết mình phù hợp với loại công việc nào và cần học thêm gì.
Khi gia đình yêu cầu làm việc vượt phạm vi thì nên nói thế nào?
Người chăm sóc nên từ chối lịch sự, rõ ràng và có trách nhiệm.
- “Dạ, phần này em chưa có chuyên môn y tế nên em xin phép không tự làm để đảm bảo an toàn cho cô/chú.”
- “Dạ, em có thể hỗ trợ theo hướng dẫn của nhân viên y tế, nhưng em không tự ý xử lý phần này.”
- “Dạ, em xin báo gia đình hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng để an toàn hơn ạ.”
Cách nói này giúp người chăm sóc giữ được ranh giới nghề nghiệp mà vẫn lịch sự.
SAN Care Academy đào tạo giới hạn chăm sóc như thế nào?
Tại SAN Care Academy, học viên được học rõ phạm vi của người chăm sóc phi y khoa.
Học viên được hướng dẫn những việc có thể làm như hỗ trợ sinh hoạt, ăn uống, vệ sinh, đi lại, thay đổi tư thế, quan sát và báo cáo.
Đồng thời, học viên được nhấn mạnh những việc không tự ý làm như kê thuốc, đổi thuốc, tiêm truyền, xử lý vết thương, tập phục hồi chức năng chuyên sâu, thay đổi chế độ ăn hoặc giấu sự cố.
SAN Care Academy đào tạo người chăm sóc theo hướng an toàn, trung thực và có đạo đức nghề.
Câu hỏi thường gặp
Người chăm sóc có được nhắc thuốc không?
Có thể nhắc theo hướng dẫn rõ ràng từ gia đình hoặc nhân viên y tế, nhưng không tự ý kê thuốc, đổi thuốc, ngưng thuốc hoặc thay đổi liều.
Người chăm sóc có được bôi thuốc lên vùng da đỏ không?
Không nên tự ý bôi thuốc nếu chưa có hướng dẫn phù hợp. Cần báo gia đình hoặc người phụ trách.
Có được tự tập vận động cho người bệnh sau tai biến không?
Không nên tự tập chuyên sâu nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn. Chỉ hỗ trợ theo hướng dẫn phù hợp.
Nếu gia đình nhờ làm việc vượt phạm vi thì sao?
Nên từ chối lịch sự và đề nghị gia đình hỏi nhân viên y tế để đảm bảo an toàn.
Vì sao không được giấu sự cố?
Vì giấu sự cố có thể làm người bệnh gặp nguy hiểm hơn và làm mất niềm tin với gia đình.
Đăng ký tư vấn khóa học chăm sóc an toàn
Nếu anh/chị muốn học chăm sóc người già, người bệnh đúng phạm vi và tránh tự ý quyết định những việc nguy hiểm, SAN Care Academy có thể tư vấn khóa học phù hợp.
Anh/chị có thể đăng ký để được tư vấn:
- Khóa học chăm sóc người già, người bệnh phù hợp
- Phạm vi công việc của người chăm sóc phi y khoa
- Kỹ năng quan sát và báo cáo
- Kỹ năng chăm sóc sinh hoạt an toàn
- Học phí và lịch học mới nhất
- Điều kiện thực tập có giám sát
- Định hướng việc làm sau khóa học
Đăng ký tư vấn ngay hôm nay để học chăm sóc đúng cách, đúng phạm vi và có trách nhiệm.
Anh/chị muốn học nghề chăm sóc nhưng chưa rõ việc gì được làm, việc gì không nên tự ý quyết định?
Hãy để SAN Care Academy tư vấn khóa học giúp anh/chị chăm sóc an toàn, đúng phạm vi và chuyên nghiệp hơn.
