What can and cannot non-medical caregivers do?
In home care for the sick., một điều rất quan trọng là người chăm sóc phi y khoa cần hiểu rõ phạm vi công việc của mình. Không phải việc gì liên quan đến người bệnh người chăm sóc phi y khoa cũng được tự ý làm.
Người chăm sóc phi y khoa có thể hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày, vệ sinh cá nhân, ăn uống, đi lại, thay đổi tư thế, quan sát dấu hiệu bất thường và báo cáo với gia đình. Nhưng người chăm sóc phi y khoa không tự ý chẩn đoán bệnh, kê thuốc, đổi thuốc, tiêm truyền, xử lý vết thương phức tạp hoặc can thiệp y tế nếu không có chuyên môn và phân quyền phù hợp.
Biết giới hạn không làm người chăm sóc phi y khoa kém đi. Ngược lại, đó là dấu hiệu của sự chuyên nghiệp và có trách nhiệm.
SAN Care Academy luôn nhấn mạnh nguyên tắc này trong đào tạo: người chăm sóc phi y khoa tốt không phải là người làm mọi thứ, mà là người biết làm đúng việc của mình và báo đúng lúc.
Người chăm sóc phi y khoa là ai?
Người chăm sóc phi y khoa as a support person old person, patients trong sinh hoạt hằng ngày nhưng không thực hiện vai trò chuyên môn y tế như bác sĩ, điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên y tế nếu chưa có bằng cấp, chuyên môn và phân quyền phù hợp.
Người chăm sóc phi y khoa có thể là caregiver, People home care, người giúp việc chăm bệnh, người chăm sóc người cao tuổi hoặc người nhà được học kỹ năng chăm sóc cơ bản.
Vai trò chính của họ là giúp người bệnh ăn uống, vệ sinh, đi lại, nghỉ ngơi, giữ môi trường an toàn, quan sát tình trạng và báo cáo với gia đình.
Đây là vai trò rất quan trọng, nhưng phải được thực hiện đúng phạm vi.
What can non-medical caregivers do?
Người chăm sóc phi y khoa có thể hỗ trợ nhiều việc trong sinh hoạt hằng ngày của người bệnh.
Nutrition support
Người chăm sóc phi y khoa có thể chuẩn bị bữa ăn theo hướng dẫn của gia đình, hỗ trợ tư thế ăn uống, cho ăn chậm, quan sát người bệnh có ho, nghẹn, sặc, mệt hoặc khó nuốt không.
Nếu người bệnh ăn uống kém, ho sặc nhiều hoặc có dấu hiệu bất thường, người chăm sóc phi y khoa cần báo gia đình.
Không tự ý thay đổi chế độ ăn nếu chưa được hướng dẫn.
Personal hygiene support
Người chăm sóc phi y khoa có thể hỗ trợ lau người, thay đồ, thay tã, vệ sinh sau khi đi tiêu tiểu, thay drap, giữ cơ thể sạch sẽ và giữ không gian quanh người bệnh gọn gàng.
Khi làm, cần báo trước, giữ kín đáo, làm nhẹ nhàng và tôn trọng người bệnh.
Hỗ trợ đi lại và thay đổi tư thế
Người chăm sóc phi y khoa có thể hỗ trợ người bệnh ngồi dậy, đứng lên, đi lại trong phạm vi an toàn, thay đổi tư thế hoặc xoay trở theo hướng dẫn phù hợp.
Cần làm chậm, quan sát phản ứng và không kéo giật. Nếu người bệnh đau, chóng mặt, khó thở hoặc mệt bất thường, cần dừng lại và báo gia đình.
Giữ môi trường an toàn
Người chăm sóc phi y khoa có thể giúp giữ lối đi gọn gàng, nền nhà khô ráo, giường sạch, drap phẳng, đồ dùng trong tầm với và không gian sinh hoạt phù hợp.
Đây là phần quan trọng để giảm nguy cơ té ngã và giúp người bệnh thoải mái hơn.
Observe for any unusual signs.
Người chăm sóc phi y khoa có thể quan sát ăn uống, giấc ngủ, đau mệt, hô hấp, tiêu tiểu, da, tâm trạng, khả năng vận động và mức độ tỉnh táo của người bệnh.
Khi thấy khác thường, cần báo gia đình hoặc người phụ trách.
Báo cáo với gia đình
Người chăm sóc phi y khoa có thể báo cáo hằng ngày hoặc khi có sự cố. Báo cáo cần trung thực, rõ ràng và đúng lúc.
Ví dụ: người bệnh ăn ít hơn, đau nhiều hơn, ngủ kém, té ngã, ho sặc, vùng da đỏ, tiêu tiểu bất thường hoặc có thay đổi tâm trạng.
What should non-medical caregivers avoid doing?
Có những việc người chăm sóc phi y khoa không nên tự ý làm nếu không có chuyên môn, hướng dẫn và phân quyền phù hợp.
Không tự ý kê thuốc hoặc đổi thuốc
Người chăm sóc phi y khoa không được tự ý quyết định người bệnh uống thuốc gì, liều bao nhiêu, uống lúc nào, ngưng thuốc hay đổi thuốc.
Nếu gia đình giao nhiệm vụ nhắc thuốc theo hướng dẫn có sẵn, người chăm sóc phi y khoa cần làm đúng hướng dẫn. Nếu người bệnh từ chối uống thuốc, nôn sau khi uống, có dấu hiệu bất thường hoặc có thắc mắc, cần báo gia đình.
Không tự ý tiêm truyền
Tiêm, truyền dịch, truyền thuốc hoặc các thủ thuật y tế khác không thuộc phạm vi của người chăm sóc phi y khoa nếu chưa có chuyên môn và phân quyền phù hợp.
Không nên nhận làm các việc này chỉ vì gia đình yêu cầu nếu bản thân không có chuyên môn hợp pháp.
Không tự ý xử lý vết thương phức tạp
Người chăm sóc phi y khoa không tự ý rửa vết thương sâu, thay băng phức tạp, cắt lọc vết loét, nặn, bôi thuốc, đắp lá hoặc dùng mẹo dân gian nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn phù hợp.
Nếu thấy vết thương, vùng da đỏ, loét, chảy dịch, đau nhiều hoặc bất thường, cần báo gia đình hoặc nhân viên y tế.
Không tự ý tập phục hồi chức năng chuyên sâu
Với người bệnh sau tai biến, sau phẫu thuật hoặc yếu vận động, người chăm sóc phi y khoa không tự ý tập các động tác chuyên sâu nếu chưa có hướng dẫn từ chuyên viên phù hợp.
Người chăm sóc phi y khoa có thể hỗ trợ sinh hoạt và vận động nhẹ theo hướng dẫn, nhưng không tự sáng tạo bài tập hoặc ép người bệnh vận động vượt khả năng.
Không tự chẩn đoán bệnh
Người chăm sóc phi y khoa không nên nói “chắc là bệnh này”, “chắc không sao”, “chắc chỉ mệt thôi” hoặc đưa ra kết luận y tế khi không có chuyên môn.
Có thể nói: “Em thấy hôm nay cô/chú mệt hơn mọi ngày, em xin báo gia đình theo dõi thêm.”
Cách nói này đúng phạm vi và an toàn hơn.
Vì sao cần hiểu rõ giới hạn nghề nghiệp?
Hiểu rõ giới hạn giúp bảo vệ người bệnh, gia đình và chính người chăm sóc phi y khoa.
If người chăm sóc phi y khoa tự ý làm việc vượt quá phạm vi, người bệnh có thể gặp rủi ro. Gia đình có thể hiểu sai vai trò của người chăm sóc phi y khoa. Người chăm sóc phi y khoa cũng có thể chịu trách nhiệm không đáng có nếu xảy ra sự cố.
Ngược lại, khi biết giới hạn, người chăm sóc phi y khoa sẽ làm việc rõ ràng hơn. Việc gì thuộc sinh hoạt thì hỗ trợ đúng. Việc gì có dấu hiệu y tế thì báo đúng người. Việc gì không chắc thì hỏi lại.
Đó là cách làm nghề chăm sóc có trách nhiệm.
Khi gia đình yêu cầu làm việc vượt phạm vi thì sao?
Có lúc gia đình có thể nhờ người chăm sóc phi y khoa làm những việc vượt quá phạm vi phi y khoa, như tự thay băng phức tạp, tự xử lý vết thương, tự cho thuốc ngoài hướng dẫn hoặc tự tập phục hồi chức năng chuyên sâu.
Trong trường hợp này, người chăm sóc phi y khoa cần nói rõ ràng và lịch sự:
- “Dạ, phần này em chưa có chuyên môn y tế nên em xin phép không tự làm. Em có thể hỗ trợ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế ạ.”
- “Dạ, em xin báo lại để gia đình hỏi nhân viên y tế cho an toàn hơn.”
Nói rõ giới hạn không phải là từ chối trách nhiệm. Đó là bảo vệ an toàn cho người bệnh.
Khi nào cần báo gia đình hoặc nhân viên y tế?
Người chăm sóc phi y khoa cần báo gia đình khi người bệnh có dấu hiệu bất thường như sốt, khó thở, đau tăng, mệt hơn bình thường, ăn uống kém rõ rệt, ho sặc nhiều, té ngã, lơ mơ, thay đổi ý thức, tiêu tiểu bất thường, vùng da đỏ hoặc vết thương bất thường.
Nếu gia đình yêu cầu, có thể hỗ trợ liên hệ nhân viên y tế hoặc báo lại thông tin rõ ràng.
Người chăm sóc phi y khoa không nên tự quyết định tình huống có nghiêm trọng hay không nếu không chắc. Khi nghi ngờ, báo gia đình là lựa chọn an toàn hơn.
Đạo đức nghề của người chăm sóc phi y khoa
Người chăm sóc phi y khoa không chỉ cần kỹ năng, mà còn cần đạo đức nghề.
Đạo đức nghề gồm trung thực, đúng giờ, kín đáo, không tự ý dùng đồ của gia đình, không tiết lộ chuyện riêng, không nói xấu người bệnh, không nhận việc vượt quá khả năng và không che giấu sự cố.
Nếu làm sai hoặc có sự cố, cần báo trung thực. Nếu không biết, cần hỏi. Nếu vượt phạm vi, cần từ chối lịch sự và đề nghị gia đình hỏi nhân viên y tế.
Gia đình giao cho người chăm sóc phi y khoa không chỉ công việc, mà còn là niềm tin. Vì vậy, đạo đức nghề là nền tảng để làm nghề lâu dài.
SAN Care Academy đào tạo phạm vi phi y khoa như thế nào?
In SAN Care Academy, học viên được học rõ phạm vi công việc của người chăm sóc phi y khoa.
Học viên được hướng dẫn những việc có thể hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày như ăn uống, vệ sinh, thay đồ, thay tã, đi lại, thay đổi tư thế, quan sát và báo cáo.
Đồng thời, học viên cũng được nhấn mạnh những việc không được tự ý làm như kê thuốc, đổi thuốc, tiêm truyền, xử lý vết thương phức tạp, tự tập phục hồi chức năng chuyên sâu hoặc chẩn đoán bệnh.
SAN Care Academy đào tạo theo hướng an toàn, thực tế và có trách nhiệm. Người chăm sóc phi y khoa cần biết làm đúng việc, đúng phạm vi và đúng đạo đức nghề.
Frequently Asked Questions
Người chăm sóc phi y khoa có được nhắc người bệnh uống thuốc không?
Có thể nhắc theo hướng dẫn rõ ràng từ gia đình hoặc nhân viên y tế. Tuy nhiên, không tự ý kê thuốc, đổi thuốc, ngưng thuốc hoặc thay đổi liều.
Người chăm sóc phi y khoa có được thay băng không?
Không nên tự ý thay băng hoặc xử lý vết thương phức tạp nếu không có chuyên môn và hướng dẫn phù hợp.
Có được tự tập vận động cho người bệnh sau tai biến không?
Không nên tự tập chuyên sâu nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn. Người chăm sóc phi y khoa chỉ hỗ trợ vận động hoặc sinh hoạt theo hướng dẫn phù hợp.
Khi thấy dấu hiệu bất thường thì làm gì?
Cần báo gia đình hoặc người phụ trách kịp thời. Không tự chẩn đoán hoặc tự xử lý vượt quá phạm vi.
Vì sao người chăm sóc cần hiểu giới hạn phi y khoa?
Vì hiểu giới hạn giúp bảo vệ người bệnh, tránh rủi ro và giúp người chăm sóc phi y khoa làm việc chuyên nghiệp, rõ ràng hơn.
Register for a consultation on home patient care courses.
Nếu anh/chị muốn học chăm sóc người bệnh tại nhà đúng phạm vi phi y khoa, SAN Care Academy có thể tư vấn khóa học phù hợp.
You can register to receive a consultation:
- The home patient care course is suitable.
- Phạm vi công việc của người chăm sóc phi y khoa
- Kỹ năng ăn uống, vệ sinh, đi lại và thay đổi tư thế
- Kỹ năng quan sát dấu hiệu bất thường và báo cáo
- Latest tuition fees and class schedules
- Supervised internship conditions
- Career guidance after the course
Sign up for a consultation today to learn how to provide proper, safe, and responsible patient care.
