How to watch for abnormal signs when caring for a sick person at home.
When home care for the sick., người chăm sóc không chỉ hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, thay đồ, đi lại hay nghỉ ngơi. Một nhiệm vụ rất quan trọng khác là quan sát những thay đổi bất thường trong sinh hoạt hằng ngày của người bệnh.
Người chăm sóc phi y khoa không tự chẩn đoán bệnh, không tự kết luận nguyên nhân và không tự xử lý vượt quá phạm vi chuyên môn. Tuy nhiên, vì là người ở gần patients trong ngày, người chăm sóc thường là người đầu tiên nhận ra người bệnh hôm nay khác mọi ngày.
Một thay đổi nhỏ như ăn ít hơn, mệt hơn, đau nhiều hơn, khó thở, ho nhiều, sốt, vùng da đỏ, đi vệ sinh bất thường hoặc tâm trạng thay đổi rõ rệt đều cần được chú ý và báo lại kịp thời cho gia đình.
Theo dõi dấu hiệu bất thường không phải để người chăm sóc trở thành nhân viên y tế. Đó là để người chăm sóc làm đúng vai trò của mình: quan sát kỹ, ghi nhận rõ và báo đúng lúc.
Vì sao người chăm sóc cần biết quan sát dấu hiệu bất thường?
Người bệnh tại nhà có thể thay đổi tình trạng rất nhanh, đặc biệt là elderly, người sau phẫu thuật, người sau tai biến, người nằm lâu hoặc người có bệnh nền.
Nếu người chăm sóc chỉ làm việc theo thói quen mà không quan sát, có thể bỏ qua những dấu hiệu quan trọng. Người bệnh ăn ít hơn nhưng không được báo. Người bệnh đau nhiều hơn nhưng bị xem là bình thường. Vùng da đỏ khi thay tã nhưng không ai để ý. Người bệnh khó thở nhẹ nhưng không được ghi nhận sớm.
Người chăm sóc không cần hoảng sợ trước mọi thay đổi nhỏ. Nhưng cần biết điều gì khác thường so với mọi ngày và cần báo lại cho gia đình.
Quan sát tốt giúp gia đình yên tâm hơn và giúp việc chăm sóc có sự phối hợp rõ ràng hơn.
Theo dõi ăn uống
Ăn uống là một trong những dấu hiệu dễ quan sát nhất.
Người chăm sóc nên để ý hôm nay người bệnh ăn được nhiều hay ít, có ăn chậm hơn bình thường không, có bỏ bữa không, có buồn nôn không, có khó nuốt không, có ho hoặc nghẹn khi ăn không.
If người bệnh ăn ít một bữa, có thể do mệt hoặc không hợp khẩu vị. Nhưng nếu ăn kém kéo dài, ăn ít hơn rõ rệt, thường xuyên ho sặc, khó nuốt, nôn ói hoặc mệt nhiều khi ăn, cần báo gia đình.
Khi báo cáo, nên nói cụ thể:
- “Hôm nay cô/chú ăn khoảng nửa chén cháo, ít hơn mọi ngày.”
- “Khi ăn, cô/chú ho hai lần và có vẻ khó nuốt.”
- “Cô/chú nói buồn nôn nên không muốn ăn thêm.”
Báo cụ thể sẽ hữu ích hơn nhiều so với nói chung chung “hôm nay ăn hơi ít”.
Theo dõi uống nước
The patient có thể uống ít nước vì mệt, quên, khó ngồi dậy, sợ đi vệ sinh hoặc có hướng dẫn hạn chế nước từ bác sĩ.
Người chăm sóc cần làm theo hướng dẫn của gia đình hoặc nhân viên y tế về lượng nước nếu có. Không tự ý ép uống nhiều hoặc hạn chế nước theo suy đoán cá nhân.
Khi hỗ trợ uống nước, cần quan sát người bệnh có ho, nghẹn, khó chịu, buồn nôn hoặc mệt không.
Nếu người bệnh uống ít hơn mọi ngày, từ chối uống, ho khi uống hoặc có dấu hiệu bất thường, cần báo gia đình.
Theo dõi giấc ngủ
Giấc ngủ cũng phản ánh nhiều điều về tình trạng của patients.
Người chăm sóc nên chú ý người bệnh ngủ có yên không, có khó ngủ không, có thức nhiều lần không, có ngủ li bì hơn bình thường không, có tỉnh táo sau khi ngủ dậy không.
Nếu người bệnh đột nhiên ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức, lơ mơ, hoặc ngược lại mất ngủ nhiều ngày, cần báo gia đình.
Không nên tự ý cho dùng thuốc ngủ, thuốc an thần, thuốc giảm đau hoặc bất kỳ thuốc nào nếu không có hướng dẫn phù hợp.
Người chăm sóc chỉ nên ghi nhận tình trạng ngủ và báo cáo rõ ràng.
Theo dõi đau và mệt
Người bệnh có thể đau do bệnh, sau phẫu thuật, sau tai biến, nằm lâu hoặc do thay đổi tư thế. Người chăm sóc cần hỏi và quan sát mức độ đau mệt hằng ngày.
Có thể hỏi nhẹ:
- “Hôm nay cô/chú đau chỗ nào không?”
- “So với hôm qua, đau nhiều hơn hay ít hơn?”
- “Khi con xoay người, cô/chú có đau không?”
Nếu người bệnh đau tăng, đau mới xuất hiện, đau khi chạm vào một vùng cụ thể hoặc mệt hơn bình thường, cần báo gia đình.
Không nên tự ý cho dùng thuốc giảm đau nếu không có hướng dẫn. Không nên xem lời than đau là “làm quá”. Với người bệnh, đau là một dấu hiệu cần được ghi nhận.
Monitor respiration
Khó thở, thở nhanh, ho nhiều hoặc thay đổi giọng sau ăn uống là những dấu hiệu cần chú ý.
Người chăm sóc không cần tự đánh giá chuyên môn phức tạp, nhưng cần để ý nếu người bệnh thở khó hơn mọi ngày, ho nhiều, ho khi ăn uống, mệt khi nói chuyện, tím tái, hoặc có biểu hiện lo lắng vì khó thở.
Khi thấy dấu hiệu liên quan đến hô hấp, người chăm sóc cần báo gia đình ngay, đặc biệt nếu tình trạng xuất hiện đột ngột hoặc nặng hơn.
Không tự ý cho dùng thuốc, không tự ý xử lý bằng mẹo dân gian và không trì hoãn báo cáo nếu thấy người bệnh có vẻ không ổn.
Theo dõi tiêu tiểu
Tiêu tiểu là nội dung nhiều người ngại nói, nhưng rất quan trọng trong chăm sóc người bệnh tại nhà.
Người chăm sóc nên quan sát người bệnh đi vệ sinh có bình thường không, có tiêu chảy, táo bón, tiểu ít, tiểu nhiều bất thường, tiểu đau, nước tiểu có màu lạ, phân có dấu hiệu bất thường hoặc người bệnh than khó chịu khi đi vệ sinh không.
Nếu người bệnh dùng tã, người chăm sóc cần chú ý tã có quá khô bất thường, quá ướt, có mùi lạ hoặc khiến da bị hăm đỏ không.
Khi báo cáo với gia đình, nên nói tế nhị nhưng rõ ràng. Không nên né tránh vì đây là thông tin quan trọng trong chăm sóc.
Theo dõi da và vùng dễ bị tì đè
Khi vệ sinh, thay tã, thay đồ, thay drap hoặc xoay trở, người chăm sóc nên quan sát da của người bệnh.
Cần chú ý các dấu hiệu như vùng da đỏ, nóng, đau, ẩm, hăm, trầy xước, bầm tím, đổi màu, có mùi bất thường hoặc người bệnh than đau ở vùng bị tì ép.
Đặc biệt với người bệnh nằm lâu, vùng da bị tì đè cần được quan sát đều đặn.
Người chăm sóc phi y khoa không tự điều trị vết thương hoặc vết loét. Nếu thấy bất thường, cần báo gia đình hoặc nhân viên y tế phù hợp.
Theo dõi ý thức và sự tỉnh táo
Người chăm sóc cần chú ý người bệnh hôm nay có tỉnh táo như mọi ngày không.
Nếu người bệnh lơ mơ hơn, khó gọi dậy, nói chuyện khác thường, nhầm lẫn nhiều hơn, phản ứng chậm hơn, kích động bất thường hoặc thay đổi hành vi đột ngột, cần báo gia đình.
Không nên nghĩ đơn giản là “chắc hôm nay mệt”. Với người bệnh, thay đổi ý thức hoặc hành vi có thể là dấu hiệu cần được theo dõi kỹ.
Người chăm sóc không tự kết luận nguyên nhân. Nhưng cần báo sớm để gia đình quyết định bước tiếp theo.
Theo dõi tâm trạng
Người bệnh tại nhà có thể buồn, lo, cáu gắt hoặc chán nản vì đau, mệt, phụ thuộc hoặc nằm lâu.
Người chăm sóc nên để ý nếu người bệnh đột nhiên buồn hơn, ít nói hơn, cáu nhiều hơn, không muốn ăn, không muốn giao tiếp, không muốn hợp tác hoặc nói những câu thể hiện sự tuyệt vọng, buông xuôi.
Trong những trường hợp tâm trạng thay đổi rõ rệt, người chăm sóc nên báo gia đình. Không nên chế giễu, trách móc hoặc nói những câu như “nghĩ nhiều làm gì”, “có gì đâu mà buồn”.
Giao tiếp nhẹ nhàng, lắng nghe và báo cáo đúng lúc là cách chăm sóc có trách nhiệm.
Khi nào cần báo gia đình ngay?
Người chăm sóc nên báo gia đình ngay khi thấy người bệnh có dấu hiệu khác thường rõ rệt hoặc có nguy cơ an toàn.
Ví dụ: khó thở, sốt, đau tăng, té ngã, lơ mơ, thay đổi ý thức, ho sặc nhiều, ăn uống kém rõ rệt, nôn ói nhiều, vùng da bất thường, vết thương có dấu hiệu lạ, tiêu tiểu bất thường hoặc người bệnh yếu hơn mọi ngày.
Nếu không chắc tình huống có nghiêm trọng không, người chăm sóc vẫn nên báo để gia đình nắm thông tin. Báo sớm thường tốt hơn im lặng vì sợ làm phiền.
Báo cáo như thế nào cho rõ?
Báo cáo tốt cần ngắn gọn, cụ thể và trung thực.
Thay vì nói: “Hôm nay cô có vẻ không khỏe”, nên nói rõ hơn: “Hôm nay cô ăn ít hơn mọi ngày, chỉ ăn khoảng nửa chén cháo, có ho hai lần khi ăn và nói mệt.”
Thay vì nói: “Da hơi lạ”, nên nói: “Khi thay tã, em thấy vùng da bên hông hơi đỏ và cô than đau khi chạm vào.”
Thay vì nói: “Chú hơi yếu”, nên nói: “Sáng nay chú đứng dậy khó hơn, có nói chóng mặt nên em đã cho chú ngồi nghỉ và xin báo gia đình.”
Báo cáo càng rõ, gia đình càng dễ hiểu tình hình.
Những điều người chăm sóc không nên làm
Người chăm sóc không nên giấu sự cố vì sợ bị trách. Không nên tự xử lý vượt quá phạm vi. Không nên tự ý cho dùng thuốc, đổi thuốc, bôi thuốc, xử lý vết thương hoặc áp dụng mẹo dân gian nếu chưa có hướng dẫn.
Không nên xem thường dấu hiệu bất thường chỉ vì “mọi lần cũng vậy”. Nếu hôm nay khác rõ so với thường ngày, cần báo.
Không nên phóng đại làm gia đình hoảng sợ, nhưng cũng không nên nói nhẹ đi để tránh trách nhiệm.
Honest là nguyên tắc quan trọng trong home care for the sick..
SAN Care Academy đào tạo kỹ năng theo dõi dấu hiệu bất thường như thế nào?
In SAN Care Academy, học viên được đào tạo cách quan sát người bệnh trong sinh hoạt hằng ngày: ăn uống, uống nước, giấc ngủ, đau mệt, hô hấp, tiêu tiểu, da, ý thức, tâm trạng và khả năng vận động.
Học viên được nhấn mạnh rằng người chăm sóc phi y khoa không tự chẩn đoán, nhưng phải biết khi nào cần báo. Đây là ranh giới quan trọng giữa chăm sóc có trách nhiệm và tự ý can thiệp vượt phạm vi.
SAN Care Academy hướng đến đào tạo người chăm sóc biết quan sát kỹ, báo cáo rõ và làm việc có đạo đức nghề.
Frequently Asked Questions
Người chăm sóc phi y khoa có cần theo dõi dấu hiệu bất thường không?
Có. Người chăm sóc không chẩn đoán bệnh, nhưng cần quan sát thay đổi bất thường trong sinh hoạt và báo gia đình kịp thời.
Dấu hiệu nào cần báo gia đình ngay?
Cần báo khi người bệnh khó thở, sốt, đau tăng, té ngã, lơ mơ, ăn uống kém rõ rệt, ho sặc nhiều, tiêu tiểu bất thường, vùng da bất thường hoặc yếu hơn mọi ngày.
Có nên tự xử lý khi thấy da đỏ hoặc vết thương lạ không?
Không nên tự ý xử lý nếu chưa có hướng dẫn phù hợp. Cần báo gia đình hoặc nhân viên y tế.
Báo cáo với gia đình nên nói thế nào?
Nên nói cụ thể, ngắn gọn và trung thực: người bệnh có biểu hiện gì, xảy ra lúc nào, khác mọi ngày ra sao và người chăm sóc đã làm gì trong phạm vi phù hợp.
Nếu không chắc có bất thường không thì có nên báo không?
Nên báo. Nếu thấy người bệnh khác mọi ngày hoặc người chăm sóc không chắc, báo gia đình là cách an toàn hơn.
Register for a consultation on home patient care courses.
Nếu anh/chị muốn học cách quan sát dấu hiệu bất thường và chăm sóc người bệnh tại nhà đúng cách, SAN Care Academy có thể tư vấn khóa học phù hợp.
You can register to receive a consultation:
- The home patient care course is suitable.
- Kỹ năng theo dõi dấu hiệu bất thường
- Skills in eating, hygiene, changing posture, and walking.
- Kỹ năng báo cáo với gia đình
- Latest tuition fees and class schedules
- Supervised internship conditions
- Career guidance after the course
Sign up for a consultation today to learn how to provide proper, safe, and responsible patient care.
