How to care for a stroke patient at home.
Patients recovering from strokes thường cần được chăm sóc rất cẩn thận trong sinh hoạt hằng ngày. Có người yếu một bên người, đi lại khó khăn, nói không rõ, ăn uống chậm, dễ sặc, dễ té ngã hoặc dễ buồn tủi vì cảm giác mình không còn tự chủ như trước.
Chăm sóc người bệnh sau tai biến tại nhà không chỉ cần sức khỏe. Người chăm sóc cần biết hỗ trợ đúng cách, giao tiếp đúng cách, quan sát dấu hiệu bất thường và hiểu rõ giới hạn của người chăm sóc phi y khoa.
Người chăm sóc không thay thế bác sĩ, điều dưỡng hay chuyên viên phục hồi chức năng. Nhưng người chăm sóc có thể hỗ trợ sinh hoạt, giữ môi trường an toàn, giúp người bệnh cảm thấy được tôn trọng và báo cáo kịp thời khi có dấu hiệu cần lưu ý.
Người bệnh sau tai biến thường gặp khó khăn gì?
After the stroke, patients có thể gặp nhiều thay đổi trong vận động, giao tiếp, ăn uống và tâm lý.
Có người yếu tay chân, đi lại không vững hoặc cần hỗ trợ khi đứng lên, ngồi xuống. Có người khó nói, nói chậm, nói không rõ hoặc khó diễn đạt điều mình muốn. Có người ăn uống khó khăn hơn, dễ ho, dễ nghẹn hoặc dễ sặc. Có người nằm nhiều, ít vận động và có nguy cơ loét tì đè.
Besides, người bệnh sau tai biến có thể buồn, cáu gắt hoặc mặc cảm vì phải phụ thuộc vào người khác. Họ có thể hiểu mọi chuyện nhưng không diễn đạt được, nên dễ bực bội.
Người chăm sóc cần nhìn người bệnh sau tai biến bằng sự kiên nhẫn và tôn trọng, không xem họ như người “không hiểu gì” hoặc “cố tình khó chịu”.
Nguyên tắc quan trọng: làm theo hướng dẫn chuyên môn
People non-medical care không tự ý tập phục hồi chức năng chuyên sâu, không tự ý điều chỉnh thuốc, không tự ý cho ăn uống theo mẹo, không tự ý can thiệp y tế nếu không có hướng dẫn phù hợp.
Nếu gia đình hoặc nhân viên y tế đã có hướng dẫn cụ thể về ăn uống, đi lại, tư thế, vận động, thuốc hoặc chăm sóc hằng ngày, người chăm sóc cần làm đúng theo hướng dẫn đó.
Khi có điều gì chưa rõ, cần hỏi lại gia đình hoặc người phụ trách. Không nên tự đoán.
Biết làm đúng phần việc của mình là nền tảng của chăm sóc an toàn.
Hỗ trợ ăn uống và phòng sặc
Patients recovering from strokes có thể khó nuốt, ăn chậm, dễ ho, dễ nghẹn hoặc dễ sặc. Đây là phần chăm sóc cần đặc biệt chú ý.
Người chăm sóc cần hỗ trợ người bệnh ăn uống theo tư thế phù hợp, cho ăn chậm, từng lượng nhỏ, quan sát kỹ phản ứng và không thúc ép.
Không nên tiếp tục cho ăn khi người bệnh đang ho, nghẹn, mệt hoặc chưa ổn định. Nếu người bệnh thường xuyên ho khi ăn, khó nuốt, chảy nước mắt, giọng thay đổi sau ăn hoặc có biểu hiện bất thường, cần báo gia đình.
Không tự ý đổi chế độ ăn, độ đặc loãng của thức ăn hoặc cho dùng món lạ nếu chưa có hướng dẫn.
Bữa ăn của người bệnh sau tai biến cần sự chậm rãi, quan sát và an toàn.
Hỗ trợ uống nước
Uống nước cũng có thể khó khăn với một số người bệnh sau tai biến. Người chăm sóc cần hỗ trợ chậm, đúng tư thế và quan sát phản ứng.
Nếu người bệnh ho, nghẹn hoặc khó chịu khi uống, cần dừng lại và báo gia đình. Không nên ép uống nhanh.
Nếu người bệnh có hướng dẫn riêng về lượng nước hoặc cách uống, cần làm đúng theo hướng dẫn của gia đình hoặc nhân viên y tế.
Personal hygiene support
Patients recovering from strokes có thể cần hỗ trợ lau người, thay đồ, thay tã, vệ sinh sau khi đi tiêu tiểu, thay drap hoặc giữ cơ thể sạch sẽ.
Khi hỗ trợ vệ sinh, người chăm sóc cần đặc biệt chú ý đến sự kín đáo và phẩm giá của người bệnh. Người bệnh có thể rất ngại vì phải nhờ người khác giúp những việc riêng tư.
Nên báo trước:
“Con lau người cho cô/chú một chút nha.”
“Con thay áo sạch cho cô/chú, mình làm từ từ nha.”
“Nếu đau hoặc khó chịu thì cô/chú nói con dừng lại nha.”
Không nên nói lời than phiền, chê trách hoặc làm người bệnh xấu hổ.
Hỗ trợ thay đồ cho người bệnh yếu một bên
Một số người bệnh sau tai biến có thể yếu một bên cơ thể hoặc khó cử động một tay, một chân. Khi thay đồ, người chăm sóc cần làm chậm, tránh kéo mạnh và quan sát phản ứng đau.
Nếu gia đình hoặc nhân viên y tế có hướng dẫn cụ thể về cách thay đồ cho người bệnh yếu một bên, người chăm sóc cần làm đúng theo hướng dẫn.
Không nên ép người bệnh nâng tay, xoay người hoặc thay tư thế nếu họ đau, mệt hoặc không hợp tác vì sợ.
It can be said that:
“Con thay áo từ từ nha.”
“Nếu đau cô/chú ra hiệu cho con biết.”
“Mình nghỉ một chút rồi làm tiếp cũng được.”
Hỗ trợ đi lại và phòng té ngã
Người bệnh sau tai biến thường có nguy cơ té ngã cao hơn, đặc biệt nếu yếu một bên, mất thăng bằng, chóng mặt hoặc sợ vận động.
Người chăm sóc cần kiểm tra lối đi, dép, nền nhà, ánh sáng, ghế, giường và nhà vệ sinh trước khi hỗ trợ di chuyển.
Không nên kéo người bệnh đứng dậy quá nhanh. Không nên để người bệnh tự đi nếu chưa an toàn. Không nên thúc người bệnh đi nhanh.
It can be said that:
“Mình ngồi một chút rồi đứng lên nha.”
“Con đi bên cạnh, mình đi từng bước thôi.”
“Nếu chóng mặt hoặc mệt thì cô/chú nói con dừng lại nha.”
Nếu người bệnh yếu hơn bình thường, chóng mặt, đau nhiều, khó thở hoặc có dấu hiệu bất thường, không nên cố cho đi lại. Cần báo gia đình.
Hỗ trợ thay đổi tư thế và phòng loét
Người bệnh sau tai biến nếu nằm nhiều hoặc ít vận động có thể có nguy cơ loét tì đè. Người chăm sóc cần hỗ trợ thay đổi tư thế phù hợp theo hướng dẫn, giữ da sạch và khô, thay tã đúng lúc, giữ drap phẳng và quan sát vùng da.
Khi xoay trở, cần báo trước và làm nhẹ nhàng:
“Con xoay người cô/chú nhẹ một chút nha.”
“Nếu đau thì cô/chú nói con dừng lại.”
“Mình đổi tư thế cho dễ chịu hơn nha.”
Nếu thấy vùng da đỏ, đau, nóng, ẩm, đổi màu hoặc có dấu hiệu bất thường, cần báo gia đình. Không tự ý bôi thuốc hoặc xử lý vết thương nếu chưa có hướng dẫn.
Giao tiếp với người bệnh khó nói
Một số người bệnh sau tai biến có thể nói không rõ, nói chậm hoặc khó diễn đạt. Điều này không có nghĩa là họ không hiểu.
Người chăm sóc cần nói chậm, hỏi câu đơn giản, chờ người bệnh phản ứng và quan sát nét mặt, ánh mắt, cử chỉ.
Không nên thúc ép: “Nói nhanh lên”, “nói gì không hiểu”, “thôi để tôi nói thay”. Những câu này có thể làm người bệnh bực bội hoặc buồn.
It can be said that:
“Cô/chú cứ từ từ, con chờ được.”
“Cô/chú chỉ tay cũng được.”
“Con hỏi từng câu, cô/chú gật hoặc lắc đầu nha.”
Giao tiếp kiên nhẫn giúp người bệnh sau tai biến cảm thấy được tôn trọng hơn.
Quan sát tâm lý người bệnh sau tai biến
Người bệnh sau tai biến có thể rất buồn vì cuộc sống thay đổi. Có người cảm thấy mình mất vai trò, mất khả năng tự chăm sóc, mất tự do hoặc trở thành gánh nặng cho gia đình.
Người chăm sóc cần tránh nói những câu làm người bệnh mất tự tin như “sao cô/chú không tự làm được”, “có vậy mà cũng khó”, “cô/chú phiền quá”.
Nên khích lệ nhẹ:
“Mình làm từ từ thôi.”
“Hôm nay cô/chú làm được vậy là tốt rồi.”
“Con ở đây hỗ trợ, cô/chú không cần vội.”
Sự khích lệ đúng lúc có thể giúp người bệnh bớt căng thẳng và hợp tác hơn.
Observe for any unusual signs.
Khi chăm sóc người bệnh sau tai biến, người chăm sóc cần đặc biệt chú ý nếu người bệnh có thay đổi khác thường.
Các dấu hiệu cần báo gia đình gồm khó thở, đau tăng, mệt bất thường, sốt, ho sặc nhiều, ăn uống kém, té ngã, thay đổi ý thức, yếu hơn mọi ngày, nói khó hơn bình thường, vùng da bất thường hoặc bất kỳ thay đổi nào gia đình cần biết.
Người chăm sóc không tự chẩn đoán. Việc cần làm là quan sát, ghi nhận và báo đúng lúc.
Báo cáo kịp thời giúp gia đình có cơ sở liên hệ nhân viên y tế khi cần.
Những điều người chăm sóc không nên làm
Người chăm sóc không nên tự ý tập vận động chuyên sâu cho người bệnh nếu chưa có hướng dẫn. Không tự ý dùng thuốc, đổi thuốc, xử lý vết thương, can thiệp y tế hoặc thay đổi chế độ ăn.
Không nên kéo người bệnh quá mạnh, thúc đi nhanh, ép ăn, ép nói, ép tắm hoặc nói những câu làm người bệnh xấu hổ.
Không nên xem người bệnh khó nói là không hiểu. Không nên nói chuyện về người bệnh như thể họ không có mặt.
Chăm sóc đúng là hỗ trợ người bệnh trong khả năng của mình, nhưng vẫn giữ sự tôn trọng và an toàn.
SAN Care Academy đào tạo chăm sóc người bệnh sau tai biến như thế nào?
In SAN Care Academy, chăm sóc người bệnh sau tai biến là một nội dung quan trọng trong chương trình home care for the sick..
Học viên được học cách hỗ trợ ăn uống, phòng sặc, vệ sinh cá nhân, thay đồ, hỗ trợ đi lại, phòng té ngã, thay đổi tư thế, phòng loét, giao tiếp với người bệnh khó nói, quan sát dấu hiệu bất thường và báo cáo với gia đình.
SAN Care Academy nhấn mạnh rằng người chăm sóc phi y khoa không thay thế nhân viên y tế, nhưng cần biết chăm sóc sinh hoạt đúng cách, an toàn và có trách nhiệm.
Frequently Asked Questions
Người bệnh sau tai biến dễ gặp rủi ro gì khi chăm sóc tại nhà?
Người bệnh có thể dễ té ngã, ho sặc khi ăn uống, loét tì đè nếu nằm lâu, mệt bất thường, khó giao tiếp hoặc buồn tủi vì phụ thuộc.
Can caregivers independently perform rehabilitation exercises for patients?
Không nên tự ý tập chuyên sâu nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn phù hợp. Người chăm sóc chỉ hỗ trợ theo hướng dẫn của gia đình hoặc nhân viên y tế.
Khi người bệnh sau tai biến khó nói thì nên làm gì?
Nên nói chậm, hỏi câu đơn giản, chờ phản ứng, quan sát cử chỉ và không thúc ép người bệnh nói nhanh.
Khi người bệnh ho sặc khi ăn thì làm gì?
Nên dừng lại, quan sát và báo gia đình nếu tình trạng lặp lại hoặc có dấu hiệu bất thường. Không nên cố cho ăn tiếp khi người bệnh đang ho.
Có cần học kỹ năng chăm sóc người bệnh sau tai biến không?
Rất cần. Người bệnh sau tai biến thường có nhiều rủi ro trong ăn uống, đi lại, giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày.
Register for a consultation on a course on post-stroke patient care.
Nếu anh/chị muốn học cách chăm sóc người bệnh sau tai biến tại nhà đúng cách, SAN Care Academy có thể tư vấn khóa học phù hợp.
You can register to receive a consultation:
- Khóa học chăm sóc người bệnh sau tai biến phù hợp
- Kỹ năng hỗ trợ ăn uống, vệ sinh và đi lại
- Kỹ năng phòng sặc, phòng té ngã và phòng loét
- Kỹ năng giao tiếp với người bệnh khó nói
- Kỹ năng quan sát dấu hiệu bất thường
- Latest tuition fees and class schedules
- Supervised internship conditions
- Career guidance after the course
Đăng ký tư vấn ngay hôm nay để học kỹ năng chăm sóc người bệnh sau tai biến đúng cách, an toàn và có trách nhiệm.
Anh/chị đang chăm người bệnh sau tai biến và còn lúng túng trong ăn uống, đi lại, giao tiếp hoặc phòng té ngã?
Hãy để SAN Care Academy tư vấn khóa học giúp anh/chị chăm đúng cách và an toàn hơn.
