Người bệnh nằm lâu ho khi ăn hoặc uống: Đừng cố đút cho hết phần
Ho hoặc sặc trong bữa ăn ở người nằm lâu là dấu hiệu cần chú ý. Cô SAN không chẩn đoán rối loạn nuốt, nhưng phải biết dừng, quan sát và báo đúng lúc.
Lưu ý: Case dưới đây là tình huống minh họa/composite, không phải khách hàng thật của SAN.
Một tình huống rất dễ gặp ở nhà
Ông Sơn đang ăn cháo thì ho liên tục sau vài thìa nước. Người nhà sốt ruột vì ông mới ăn được nửa phần và muốn “đút thêm chút nữa”. Với Cô SAN, ưu tiên lúc này không phải hoàn thành khẩu phần mà là an toàn.
Vì sao tình huống này cần được nhìn kỹ hơn?
Ho/choking khi ăn uống, giọng ướt sau nuốt hoặc cảm giác thức ăn mắc có thể là dấu hiệu dysphagia.
Người nằm lâu, sau đột quỵ hoặc suy yếu thần kinh có thể có nguy cơ cao hơn.
Không phải mọi lần ho đều là aspiration, và aspiration có thể xảy ra không có ho rõ; caregiver không nên tự chẩn đoán.
Đọc thêm trên SAN: Sau đột quỵ, về nhà rồi mới là bắt đầu: 8 điều người chăm cần theo dõi để phục hồi an toàn và giảm nguy cơ biến chứng; Người già không chịu ăn phải làm sao? Đừng vội ép ăn – hãy tìm lý do phía sau một bữa ăn bị từ chối. Các bài này bổ sung bối cảnh liên quan; nội dung hiện tại đi sâu vào tình huống riêng của người bệnh nằm lâu.
Tham khảo chuyên môn: NHS về swallowing problems/dysphagia; ASHA về Adult Dysphagia.
Cô SAN quan sát gì?
- Ho/sặc xảy ra với thức ăn đặc, lỏng hay cả hai.
- Có giọng ướt/rè sau nuốt không.
- Có thức ăn đọng trong miệng hoặc chảy ra khóe môi không.
- Người bệnh có mệt, thở nhanh hoặc giảm tỉnh táo trong bữa không.
- Thời gian ăn có kéo dài bất thường không.
- Có sốt hoặc nhiễm trùng ngực tái diễn gần đây không.
- Có hướng dẫn riêng về độ đặc thức ăn, tư thế hoặc dụng cụ ăn uống không.
Ho khi ăn, cô SAN nên làm gì? – 7 bước
- Tạm dừng cho ăn/uống khi ho/sặc rõ.
- Để người bệnh ổn định và duy trì tư thế theo hướng dẫn chuyên môn.
- Không cố đút tiếp để hoàn thành khẩu phần.
- Không tự đổi độ đặc thức ăn hoặc dùng mẹo nuốt khi chưa được hướng dẫn.
- Ghi loại thức ăn/nước gây ho, số lần và dấu hiệu kèm.
- Tuân thủ đúng kế hoạch nuốt/chế độ ăn nếu người bệnh đã được đánh giá.
- Báo gia đình khi dấu hiệu mới xuất hiện hoặc tăng lên để xem xét đánh giá nuốt.
Khi nào cần báo ngay?
- Khó thở, tím tái hoặc nghi nghẹn đường thở.
- Không thể ho/nói hiệu quả.
- Sốt, ho tăng, thở bất thường hoặc tình trạng hô hấp xấu đi.
- Nuốt đột ngột khó hơn kèm dấu hiệu thần kinh mới.
Báo cáo cuối ca – mẫu tham khảo
“Bữa chiều ông Sơn ho 4 lần khi uống nước, 2 lần có giọng ướt ngay sau nuốt. Với cháo đặc không ghi nhận ho rõ. Tôi dừng cho uống thêm khi ông ho, để ông ổn định và báo gia đình lúc 17:20. Hiện ông tỉnh, không khó thở.”
Điều SAN muốn giữ trong cách chăm sóc
Người bệnh nằm lâu có thể phụ thuộc vào người khác trong những việc rất riêng tư và rất nhỏ. Chất lượng chăm sóc không chỉ nằm ở việc hoàn thành thao tác, mà ở cách Cô SAN nhìn thấy sự thay đổi, hỏi trước khi làm, làm nhẹ nhàng, giữ kín đáo và chuyển thông tin có ích cho gia đình.
Đọc tiếp trong cùng cụm: người nằm giường ăn ngày càng ít.
Gia đình cần hỗ trợ chăm sóc người bệnh nằm lâu tại nhà hoặc tại bệnh viện có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN.
SAN nền tảng chăm sóc
