Cách sử dụng bô cho người già, người bệnh tại nhà: An toàn, kín đáo, và giữ phẩm giá

Đi vệ sinh là một việc rất riêng tư.

Khi còn khỏe, hầu như ai cũng tự làm một mình và ít khi nghĩ tới việc một ngày nào đó mình phải nhờ người khác đỡ đứng lên, kéo quần xuống, đặt bô, lau rửa cơ thể hay dọn chất thải sau đó.

Vì vậy, với người cao tuổi hoặc người bệnh yếu, sử dụng bô không chỉ là câu chuyện:

“Đặt bô thế nào cho đúng?”

And also:

“Làm sao hỗ trợ để người được chăm sóc vẫn cảm thấy mình được tôn trọng?”

Có người cần bô vì không đi kịp tới nhà vệ sinh.

Có người yếu nhưng vẫn muốn tự ngồi ghế bô.

Có người phải sử dụng bô ngay trên giường.

Có người sa sút trí tuệ không còn hiểu vật trước mặt dùng để làm gì.

Có người rất ngại, đến mức cố nhịn chỉ vì không muốn người khác nhìn thấy mình đi vệ sinh.

Đây cũng là một trong những công việc thường gặp khi gia đình sử dụng dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ TP.HCM của SAN. Nhưng với SAN, hỗ trợ đi vệ sinh không chỉ là một thao tác; nó phải đi cùng an toàn, sự kín đáo, khả năng quan sát và sự tôn trọng phẩm giá của người được chăm sóc.

Note: Các nhân vật, tuổi và nơi cư trú dưới đây là tình huống minh họa. Một số chi tiết được tổng hợp hoặc thay đổi nhằm bảo vệ sự riêng tư của người được chăm sóc.

Bà Ánh, 78 tuổi, Akari City, Bình Tân: bà thà nhịn còn hơn dùng bô trước mặt người khác

Sau một đợt bệnh, bà Ánh yếu chân và đi rất chậm.

Buổi tối, con cái lo bà té nên chuẩn bị sẵn bô gần giường.

Nhưng bà nhất quyết không dùng.

“Không cần.”

“Tôi tự đi được.”

Có hôm bà cố tự đứng dậy giữa đêm dù chân chưa vững.

Gia đình nghĩ bà “cứng đầu”.

Nhưng khi Cô SAN trò chuyện riêng, bà mới nói:

“Cả đời tôi đi vệ sinh đóng cửa một mình. Giờ có người đứng đó nhìn thì tôi chịu không được.”

Vấn đề không nằm ở cái bô.

Vấn đề nằm ở sự riêng tư.

Việc mất khả năng tự đi toilet có thể ảnh hưởng mạnh đến cảm giác độc lập, lòng tự trọng và phẩm giá. Vì vậy, trong các hướng dẫn về hỗ trợ đi toilet cho người sa sút trí tuệ mà vẫn giữ sự riêng tư và phẩm giá, người chăm sóc được khuyến nghị phản ứng bình tĩnh, kín đáo và tránh làm người bệnh cảm thấy xấu hổ.

Cô SAN đổi cách hỗ trợ.

Cô chuẩn bị mọi thứ trước.

Đóng cửa.

Kéo rèm.

Che chắn phù hợp.

Giúp bà ổn định tư thế rồi hỏi:

“Bà muốn con đứng gần hay con lùi ra một chút?”

Nếu an toàn, Cô SAN cho bà khoảng không riêng nhưng vẫn ở đủ gần để hỗ trợ ngay khi cần.

Với một người vẫn còn tỉnh táo, điều đó rất quan trọng.

Giúp đi vệ sinh không có nghĩa là phải đứng nhìn suốt quá trình.

Ông Lân, 84 tuổi, Moonlight Boulevard, Bình Tân: ông nhất quyết đi vào nhà vệ sinh dù chân không còn vững

Ông Lân sau một đợt nằm viện vẫn cố duy trì thói quen tự đi toilet.

Con trai mua ghế bô đặt cạnh giường nhưng ông nói:

“Tôi chưa tới mức phải ngồi cái đó.”

Một đêm ông tự đứng lên, bước được vài bước thì loạng choạng.

Ở người cao tuổi, việc phải vội đi toilet trong khi khả năng vận động đã giảm có thể làm tăng nguy cơ té ngã. National Institute on Aging cũng lưu ý rằng tiểu gấp và việc phải vội đi vệ sinh có thể góp phần làm tăng nguy cơ té ở người lớn tuổi.

Nhưng Cô SAN cũng không nên nói:

“Bác yếu rồi, bắt buộc phải dùng bô.”

Instead:

“Bác vẫn muốn tự đi toilet đúng không? Nhưng ban đêm chân bác chưa chắc. Mình thử dùng ghế bô cạnh giường trước để an toàn hơn nhé.”

Ghế bô cạnh giường có thể phù hợp với người giảm khả năng đi lại, nhưng không phải ai cũng sử dụng an toàn. Hướng dẫn NHS về sử dụng ghế bô tĩnh an toàn lưu ý thiết bị cần được đặt chắc chắn và một số người yếu thân trên hoặc nghiêng nhiều sang một bên có thể không phù hợp.

Nguyên tắc của Cô SAN là:

không vì tiện cho người chăm sóc mà lựa chọn một dụng cụ chưa chắc an toàn cho người bệnh.

Bà Cúc, 85 tuổi, Masteri Centre Point, TP Thủ Đức: “Cái ghế này để làm gì?”

Bà Cúc có sa sút trí tuệ.

Gia đình mua một chiếc ghế bô khá tốt, đặt gần giường.

Nhưng mỗi lần cần đi vệ sinh, bà lại tìm nhà tắm.

Khi Cô SAN chỉ ghế:

“Bà ngồi đây nhé.”

bà nhìn rồi hỏi:

“Ngồi đây làm gì?”

Có hôm bà tưởng đó là ghế bình thường.

Ở người sa sút trí tuệ, khó khăn khi đi toilet không chỉ liên quan đến mất kiểm soát tiểu tiện. Người bệnh có thể không nhận ra toilet, không hiểu lời hướng dẫn hoặc quên các bước cần thực hiện khi đi vệ sinh.

Cô SAN không nói:

“Bà quên nữa rồi.”

Cô dùng câu ngắn:

“Bà ơi, đây là ghế đi vệ sinh của bà.”

Ghế được giữ ở một vị trí quen thuộc thay vì hôm nay đặt chỗ này, ngày mai chuyển chỗ khác.

Đường đi đủ sáng.

Không gian ít đồ gây nhầm lẫn.

Nếu bà vẫn còn tự làm được một số bước, Cô SAN để bà làm và chỉ hỗ trợ phần còn khó khăn.

Một người không dùng đúng bô chưa chắc là “không hợp tác”. Có thể họ không còn hiểu vật đó dùng để làm gì.

Ông Khoa, 80 tuổi, RichStar, Tân Phú: một bên người yếu nhưng gia đình vẫn cố chuyển ông sang ghế bô

Ông Khoa yếu nửa người sau tai biến.

Một bên tay và chân còn hoạt động tương đối, bên còn lại rất yếu.

Gia đình thấy ông vẫn ngồi được nên nghĩ:

“Hai người cùng nâng là chuyển sang ghế bô được.”

Nhưng mỗi lần chuyển, thân ông thường đổ mạnh sang một bên.

Có lần ghế gần như xê dịch.

Đây là lúc người chăm sóc phải biết dừng lại.

Không phải vì người bệnh có thể ngồi mà mặc nhiên có nghĩa họ có thể chuyển từ giường sang ghế bô an toàn.

Hướng dẫn về ghế bô dành cho người giảm khả năng vận động lưu ý người yếu nhiều một bên hoặc nghiêng thân đáng kể có thể không phù hợp với loại thiết bị này.

Cô SAN không tự nghĩ:

“Có hai người thì chắc nâng được.”

Nếu khả năng chuyển tư thế chưa được đánh giá rõ, cần hỏi gia đình về hướng dẫn của điều dưỡng, vật lý trị liệu hoặc nhân viên phục hồi chức năng trước đó.

Đối với người không thể rời giường an toàn, có thể phải sử dụng bô nằm/bedpan hoặc giải pháp chăm sóc khác phù hợp với tình trạng cụ thể, thay vì cố chuyển sang ghế.

Đừng biến một nhu cầu đi vệ sinh thành một nguy cơ té ngã.

Bà Hằng, 82 tuổi, Mizuki Park, Bình Chánh: “Sao hôm nay tôi cứ buồn tiểu hoài?”

Bà Hằng bình thường đi vệ sinh theo những khung giờ khá ổn định.

Nhưng hôm đó, trong vài giờ bà gọi Cô SAN hỗ trợ nhiều lần.

Mỗi lần đi được rất ít.

Bà còn nói:

“Hơi rát.”

Nếu báo cáo chỉ ghi:

“Bà đi bô nhiều lần.”

thì gia đình chưa biết điều gì thực sự thay đổi.

Cô SAN ghi cụ thể:

“Từ 9h đến 12h, bác yêu cầu đi tiểu bốn lần; mỗi lần lượng ít hơn thường ngày và bác nói có cảm giác rát khi tiểu. Đây là biểu hiện mới hôm nay.”

Tiểu buốt, tiểu thường xuyên, nước tiểu bất thường và một số triệu chứng kèm theo có thể nằm trong nhóm dấu hiệu cần chú ý của nhiễm trùng đường tiểu, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Nhưng Cô SAN không nói:

“Bà bị nhiễm trùng tiểu rồi.”

Vì đó là chẩn đoán.

Cô SAN nói:

“Hôm nay cách đi tiểu của bác khác bình thường, gia đình cần biết để theo dõi và có đánh giá phù hợp.”

Đó là ranh giới rất quan trọng giữa observe and chẩn đoán.

TRƯỚC HẾT PHẢI CHỌN ĐÚNG LOẠI BÔ

Trong chăm sóc tại nhà, từ “bô” có thể chỉ nhiều dụng cụ khác nhau.

1. Ghế bô cạnh giường

Ghế bô có thể phù hợp với người vẫn còn khả năng ngồi và chuyển tư thế ở mức an toàn nhưng không thể đi xa đến toilet.

Ghế nên:

• chắc chắn;
• phù hợp kích thước và chiều cao;
• đặt trên nền phẳng;
• không bị lung lay hoặc trượt;
• ở vị trí dễ tiếp cận;
• nhưng vẫn bảo đảm riêng tư.

Với người có nguy cơ té, gia đình cũng nên rà soát toàn bộ không gian theo các nguyên tắc phòng tránh té ngã trong nhà cho người cao tuổi, đặc biệt là ánh sáng, lối đi, thảm trượt và các điểm vịn.

2. Bô nằm/bedpan

Bô nằm thường được cân nhắc khi người bệnh chưa thể rời giường an toàn.

Tuy nhiên, cách đặt bô phụ thuộc rất nhiều vào:

• khả năng nâng mông;
• khả năng xoay nghiêng;
• mức độ đau;
• tình trạng sau mổ;
• bệnh xương khớp;
• mức độ liệt hoặc yếu;
• các hạn chế vận động khác.

Nếu người bệnh không thể tự nâng hoặc xoay, không nên kéo lê cơ thể trên bô hoặc cố nâng một mình.

Nếu chưa biết cách chuyển và đặt bô an toàn cho tình trạng cụ thể, gia đình cần được hướng dẫn trực tiếp bởi nhân viên chuyên môn.

CÁCH SỬ DỤNG BÔ CHO NGƯỜI GIÀ, NGƯỜI BỆNH TẠI NHÀ

1. Chuẩn bị đầy đủ trước khi bắt đầu

Đừng chờ tới lúc cụ rất buồn đi vệ sinh rồi mới chạy đi tìm đồ.

Nên chuẩn bị:

• bô hoặc ghế bô sạch;
• giấy vệ sinh;
• khăn vệ sinh phù hợp;
• nước ấm nếu cần;
• khăn lau khô;
• găng tay dùng một lần khi có nguy cơ tiếp xúc với phân, nước tiểu;
• tã/miếng lót hoặc quần áo sạch nếu cần;
• tấm chống thấm;
• túi đựng đồ bẩn;
• dép chống trượt nếu người bệnh cần đứng;
• ánh sáng đầy đủ;
• rèm hoặc cửa để bảo đảm kín đáo.

Nếu người cao tuổi đã có sản phẩm bảo vệ da được gia đình hoặc nhân viên y tế hướng dẫn sử dụng, nên chuẩn bị từ trước.

2. Chào hỏi, giải thích và xin phép

Không tự nhiên kéo chăn, kéo quần hoặc đặt bô.

It can be said that:

“Bây giờ con hỗ trợ bác đi vệ sinh nhé.”

“Con đặt bô cho bác, bác cho con hỗ trợ phần này nhé.”

Những câu này rất ngắn.

Nhưng chúng nhắc người chăm sóc rằng:

cơ thể ấy vẫn thuộc về người được chăm sóc.

3. Giữ sự kín đáo

Đóng cửa.

Kéo rèm.

Chỉ những người thực sự cần thiết mới ở lại.

Che chắn những phần cơ thể không cần để lộ.

Nếu người bệnh sử dụng ghế bô và có thể ngồi an toàn trong ít phút, có thể cho họ một khoảng riêng tư nhưng vẫn bảo đảm người chăm sóc ở đủ gần để hỗ trợ.

Job giữ phẩm giá khi hỗ trợ người bệnh đi toilet hoặc xử lý sự cố vệ sinh quan trọng không kém bản thân thao tác vệ sinh.

Không nhăn mặt.

Không thể hiện ghê sợ.

Không nói:

“Bác lại làm bẩn nữa rồi.”

Một câu nói thiếu kiềm chế có thể khiến người bệnh xấu hổ rất lâu.

4. Nếu dùng ghế bô, ưu tiên an toàn khi chuyển tư thế

Trước khi giúp người bệnh đứng lên, Cô SAN cần biết:

• người đó có tự đứng được không;
• có chóng mặt khi đứng không;
• có yếu một bên không;
• đang dùng gậy, khung tập đi hay thiết bị hỗ trợ nào;
• cách chuyển giường – ghế bình thường của họ như thế nào.

Không kéo hai tay người bệnh để dựng họ dậy.

Không để người bệnh bước khi chân đang khuỵu hoặc mất thăng bằng.

National Institute on Aging cũng khuyến nghị đứng lên từ từ và sử dụng dụng cụ hỗ trợ thích hợp để giảm nguy cơ té.

Nếu Cô SAN chưa chắc việc chuyển sang ghế bô có an toàn hay không:

không cố làm.

5. Nếu dùng bô nằm, không kéo lê người bệnh

Nếu người bệnh còn khả năng nâng hông hoặc xoay nghiêng và đã có kỹ thuật chăm sóc quen thuộc, Cô SAN hỗ trợ theo đúng khả năng họ còn làm được.

Nếu người bệnh đau khi xoay, yếu nhiều hoặc không hợp tác được về vận động:

dừng lại và đánh giá lại.

Không vặn người đột ngột.

Không kéo lê phần mông trên giường.

Không tự nâng người bệnh vượt quá khả năng an toàn của người chăm sóc.

6. Cho người bệnh đủ thời gian

Không đứng cạnh hỏi liên tục:

“Xong chưa?”

“Sao lâu vậy?”

Người cao tuổi có thể cần nhiều thời gian hơn để tiểu tiện hoặc đại tiện.

Nhưng cũng không nên để họ ngồi quá lâu nếu không đi được hoặc đã bắt đầu mệt.

Đặc biệt, nếu người bệnh rất buồn tiểu nhưng hoàn toàn không tiểu được, nhất là khi kèm đau hoặc căng tức vùng bụng dưới, cần báo gia đình và tìm hỗ trợ y tế. Bí tiểu cấp có thể cần được đánh giá khẩn.

7. Vệ sinh sau khi đi bô

Sau đại tiện hoặc tiểu tiện, hỗ trợ vệ sinh nhẹ nhàng.

Với phụ nữ, thông thường nên vệ sinh theo hướng từ trước ra sau để hạn chế đưa chất bẩn từ vùng hậu môn về gần đường tiểu.

Afterward:

• lau khô nhẹ;
• quan sát vùng da;
• thay tã hoặc quần áo nếu cần;
• giúp người bệnh trở lại tư thế thoải mái.

Người chăm sóc nên sử dụng găng khi dự kiến tiếp xúc với chất thải cơ thể và vệ sinh tay sau tiếp xúc với dịch cơ thể hoặc sau khi tháo găng.

8. Dọn bô và vệ sinh dụng cụ

Chất thải cần được xử lý an toàn.

Bô hoặc thùng chứa của ghế bô cần được vệ sinh theo hướng dẫn của nhà sản xuất và quy trình gia đình đang áp dụng.

Không trộn tùy tiện các hóa chất tẩy rửa.

Sau khi hoàn tất, người chăm sóc phải vệ sinh tay kỹ.

CÔ SAN QUAN SÁT GÌ MỖI LẦN HỖ TRỢ ĐI BÔ?

Đi vệ sinh là một trong những thời điểm người chăm sóc có thể phát hiện nhiều thay đổi quan trọng.

Cô SAN không cần “soi bệnh”.

Nhưng cần để ý:

• số lần đi tiểu có khác thường không;
• lượng tiểu giảm hoặc tăng rõ không;
• có đau hoặc rát khi tiểu không;
• nước tiểu có màu bất thường hoặc thấy máu không;
• phân có quá cứng hay quá lỏng không;
• có máu trong phân không;
• người bệnh có phải rặn nhiều không;
• có đau bụng không;
• da vùng mông, bẹn có đỏ, hăm hay tổn thương không;
• khả năng đứng lên/ngồi xuống có giảm không;
• có chóng mặt khi đứng không;
• tâm trạng khi được hỗ trợ có khác mọi ngày không.

Quan trọng nhất là so sánh với:

“bình thường của chính người đó.”

BÁO CÁO SAU KHI HỖ TRỢ ĐI BÔ KHÔNG NÊN CHỈ LÀ “ĐÃ ĐI VỆ SINH”

Một báo cáo tốt có thể là:

Đi vệ sinh: 10h15 hỗ trợ bác sử dụng ghế bô cạnh giường.

Motor skills: Bác tự đứng lên được khi có người hỗ trợ giữ an toàn nhưng chậm hơn ca hôm qua.

Tiểu tiện: Bác đi lượng ít và nói hơi rát. Đây là lần thứ ba trong buổi sáng yêu cầu đi tiểu.

Da: Vùng bẹn hơi đỏ, chưa ghi nhận trầy xước.

Cảm xúc: Ban đầu bác ngại và yêu cầu đóng cửa. Sau khi được che chắn và cho khoảng riêng tư, bác hợp tác.

Bất thường: Đã báo gia đình về tình trạng đi tiểu nhiều lần và cảm giác rát.

Đó cũng là lý do trong dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN, báo cáo sau ca cần có giá trị hơn câu “công việc đã làm xong”. Gia đình cần biết người thân hôm nay thực sự như thế nào.

NHỮNG DẤU HIỆU NÀO CẦN BÁO GIA ĐÌNH SỚM?

Cô SAN cần báo gia đình khi phát hiện những thay đổi mới hoặc khác rõ so với bình thường, chẳng hạn:

• đau hoặc rát khi tiểu;
• đi tiểu liên tục nhưng lượng rất ít;
• rất buồn tiểu nhưng không tiểu được;
• nước tiểu có máu;
• sốt, rét run hoặc mệt khác thường kèm thay đổi tiểu tiện;
• phân đen hoặc đỏ sẫm;
• thấy máu trong phân;
• đau bụng nhiều;
• chóng mặt hoặc suýt ngã khi đứng;
• da vùng mông/bẹn tổn thương rõ;
• đại tiểu tiện thay đổi đột ngột.

Nếu nhìn thấy máu trong nước tiểu, kể cả chỉ một lần hoặc lượng ít, NHS khuyến nghị người bệnh cần được đánh giá y tế.

Tương tự, phân đen, đỏ sẫm hoặc có chảy máu trực tràng cũng không nên chỉ ghi nhận rồi bỏ qua.

Cô SAN không chẩn đoán.

Cô SAN:

QUAN SÁT → GHI NHẬN → BẢO ĐẢM AN TOÀN → BÁO GIA ĐÌNH.

KHÁC BIỆT CỦA CÔ SAN: ĐI VỆ SINH LÀ VIỆC NHỎ, NHƯNG PHẨM GIÁ KHÔNG PHẢI CHUYỆN NHỎ

Một người 80 tuổi cần dùng bô không có nghĩa họ trở thành một đứa trẻ.

Một người phải nhờ thay quần áo không có nghĩa họ mất quyền riêng tư.

Một người sa sút trí tuệ làm bẩn giường không có nghĩa họ đáng bị trách.

Một người yếu chân vẫn muốn tự đi toilet không có nghĩa họ “cứng đầu”.

Đằng sau mỗi tình huống là một con người đang cố giữ lại điều gì đó:

sự tự chủ, sự kín đáo, thói quen cũ và lòng tự trọng.

Vì vậy, Cô SAN không chỉ hỏi:

“Bô đặt ở đâu?”

Mà còn phải hỏi:

“Làm thế nào để bác cảm thấy an toàn và ít xấu hổ nhất?”

Cách tiếp cận của SAN là:

CHÀO HỎI → GIẢI THÍCH → XIN PHÉP → GIỮ KÍN ĐÁO → HỖ TRỢ AN TOÀN → VỆ SINH → QUAN SÁT → BÁO CÁO

Đó là sự khác biệt giữa hỗ trợ một thao tác and chăm sóc một con người.

CẦN CÔ SAN HỖ TRỢ NGƯỜI CAO TUỔI HOẶC NGƯỜI BỆNH TẠI NHÀ?

Gia đình có người thân cần hỗ trợ đi toilet, vệ sinh cá nhân, ăn uống, vận động và sinh hoạt hằng ngày có thể tìm hiểu dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ TP.HCM của SAN.

Với người sau xuất viện, sức khỏe yếu, nằm nhiều hoặc cần hỗ trợ sinh hoạt ở mức cao hơn, có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN.

Nếu gia đình muốn có một người chăm sóc theo sát một cụ, hiểu rõ thói quen đi vệ sinh, vận động, ăn uống và trạng thái bình thường của chính người đó, có thể tham khảo hình thức chăm sóc người già 1–1 tại nhà.

Gia đình sử dụng Android có thể tải ứng dụng SAN trên Google Play.

Gia đình sử dụng iPhone có thể tải ứng dụng SAN trên App Store.

SAN – Home Care Platform
Chăm sóc tận tâm, yêu thương ở lại.

---

#SAN #SANNenTangChamSocTaiNha #SANChamNguoiGia #SANChamNguoiBenh #CoSAN #CachSuDungBoChoNguoiGia #DungBoChoNguoiBenh #GheBoNguoiGia #BoNamChoNguoiBenh #VeSinhNguoiCaoTuoi #ChamSocNguoiGiaTaiNha #ChamSocNguoiBenhTaiNha #TriTueCamXuc #ThauCamTrongChamSoc