Người bệnh lo lắng khi nằm viện nên được hỗ trợ thế nào? Xem 7 cách người chăm nên nói và làm để giảm bất an, giữ quyền tự chủ và nhận biết khi nào cần báo nhân viên y tế.
“Bao giờ bác sĩ mới tới?”
“Không biết kết quả có sao không?”
“Tối nay con có về không?”
“Mai làm thủ thuật có đau không?”
“Ở đây cô không ngủ được.”
Một người nằm viện có thể hỏi cùng một câu nhiều lần.
Họ có thể gọi người thân liên tục.
Có người bồn chồn, khó ngủ.
Có người cáu gắt.
Có người im lặng hẳn.
Và cũng có người nhìn rất bình tĩnh nhưng trong đầu đang liên tục nghĩ đến bệnh, kết quả xét nghiệm, tiền viện phí, công việc, con cái hoặc câu hỏi:
“Không biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?”
Lo lắng trong môi trường bệnh viện không phải điều hiếm gặp. Sự không chắc chắn, mất nhịp sinh hoạt quen thuộc, thiếu thông tin và cảm giác ít quyền kiểm soát có thể làm người bệnh bất an hơn. Giao tiếp rõ ràng, dễ hiểu, cho người bệnh biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo và tạo cơ hội để họ đặt câu hỏi có thể giúp giảm lo lắng.
Nhưng người chăm cũng cần nhớ một điều:
Giúp người bệnh an tâm không có nghĩa là nói “không sao đâu”.
Đôi khi điều họ cần không phải một lời bảo đảm.
Mà là một người đủ bình tĩnh để nói:
“Cô đang lo điều gì nhất? Cô nói cho con nghe nhé.”
Một tình huống rất thường gặp khi nằm viện
Các tình huống trong bài là tình huống minh họa tổng hợp; tên, tuổi và nơi cư trú đã được hư cấu, không phải khách hàng thực tế của SAN.
Cô Mỹ Duyên, 60 tuổi, sống tại Phú Nhuận, nhập viện để làm thêm một số xét nghiệm.
Buổi tối, cô liên tục hỏi Cô SAN:
“Ngày mai có phải mổ không?”
Gia đình trước đó chỉ nói rằng bác sĩ sẽ đánh giá thêm vào sáng hôm sau.
Nếu người chăm muốn cô yên tâm nhanh, rất dễ trả lời:
“Không đâu cô, chắc không sao đâu.”
Câu nói nghe có vẻ nhẹ nhàng.
Nhưng Cô SAN không biết chắc ngày mai có phải làm thủ thuật hay không.
Nếu sáng hôm sau kế hoạch thay đổi, lời trấn an đó lại làm người bệnh mất lòng tin.
Một câu phù hợp hơn là:
“Con hiểu cô đang lo vì chưa biết ngày mai sẽ thế nào. Hiện con chưa có thông tin xác nhận là cô phải mổ. Sáng mai khi bác sĩ thăm khám, mình sẽ hỏi rõ giúp cô nhé.”
Người chăm không hứa điều mình không biết.
Nhưng cũng không bỏ người bệnh một mình với nỗi lo.
Đó là trấn an có căn cứ.
7 cách giúp người bệnh bớt lo lắng khi nằm viện
1. Hỏi người bệnh đang lo điều gì, thay vì tự đoán
Một người liên tục bấm chuông gọi có thể không phải là “khó tính”.
Họ có thể đang sợ bị bỏ lại một mình.
Một người hỏi đi hỏi lại giờ bác sĩ đến có thể không phải “thiếu kiên nhẫn”.
Họ có thể lo kết quả xét nghiệm.
Một người không chịu ngủ có thể đang nghĩ:
“Nếu mình ngủ, lỡ có chuyện gì thì sao?”
Vì vậy, trước khi cố trấn an, hãy tìm đúng nỗi lo.
Có thể hỏi:
- “Chú đang lo điều gì nhất lúc này ạ?”
- “Cô lo về kết quả hay lo về thủ thuật ngày mai nhiều hơn?”
- “Có chuyện gì cô muốn con hỏi lại điều dưỡng giúp không?”
Việc hỏi, lắng nghe và theo dõi lại sau cuộc trò chuyện là những cách cơ bản để hỗ trợ một người đang lo âu. MedlinePlus cũng khuyến nghị lắng nghe mà không phán xét, tránh đóng vai người chẩn đoán và công nhận cảm xúc của người đang lo lắng.
2. Công nhận cảm xúc, đừng phủ nhận nó
Những câu như:
- “Có gì đâu mà lo.”
- “Nghĩ nhiều làm gì.”
- “Người khác còn nặng hơn cô.”
thường không khiến nỗi lo biến mất.
Nó chỉ khiến người bệnh cảm thấy:
“Có lẽ mình không nên nói nữa.”
Có thể thay bằng:
- “Con hiểu việc phải chờ kết quả làm cô lo.”
- “Ở một nơi không quen như bệnh viện, khó ngủ cũng dễ xảy ra.”
- “Chú cứ nói điều chú đang băn khoăn, con nghe.”
Công nhận cảm xúc không có nghĩa là đồng ý rằng điều người bệnh sợ chắc chắn sẽ xảy ra.
Đó chỉ là thừa nhận:
“Tôi nghe thấy nỗi lo của bạn.”
Các hướng dẫn hỗ trợ người lo âu cũng nhấn mạnh việc không nên xem nhẹ cảm xúc hoặc vội phản bác trải nghiệm của họ.
3. Nói ngắn, rõ và chỉ nói điều mình biết chắc
Khi lo lắng, người bệnh có thể khó tiếp nhận quá nhiều thông tin cùng lúc.
Thay vì nói một đoạn dài:
“Mai khoảng 7 giờ chắc bác sĩ tới rồi có thể xét nghiệm, nếu kết quả thế này thì có thể làm cái kia…”
hãy chia thông tin thành từng phần:
- “Tối nay mình nghỉ trước.”
- “Sáng mai bác sĩ sẽ thăm khám.”
- “Nếu cô muốn, con ghi lại câu hỏi để sáng mai mình hỏi bác sĩ.”
NHS khuyến nghị thông tin dành cho người bệnh nên rõ ràng, dễ hiểu, tránh thuật ngữ không cần thiết và giúp họ biết bước tiếp theo trong quá trình chăm sóc.
Cô SAN không giải thích kết quả xét nghiệm thay bác sĩ.
Không suy đoán tiên lượng.
Không nói:
“Chắc chắn không có gì.”
Nếu chưa có thông tin, hãy nói đúng:
“Hiện mình chưa có kết quả. Khi có bác sĩ hoặc điều dưỡng giải thích, con sẽ ở cạnh để cô nghe rõ hơn.”
4. Giúp người bệnh biết “tiếp theo sẽ xảy ra điều gì”
Sự không chắc chắn thường làm nỗi lo tăng lên.
Người bệnh có thể bình tĩnh hơn khi biết:
- tối nay còn việc gì;
- khoảng khi nào được ăn;
- có phải nhịn ăn không;
- sáng mai dự kiến có xét nghiệm hay thăm khám gì;
- ai sẽ là người giải thích kế hoạch tiếp theo.
Nhưng chỉ cung cấp thông tin đã được bệnh viện xác nhận.
Nếu không rõ, hỏi điều dưỡng.
Một câu đơn giản như:
“Con chưa chắc giờ xét nghiệm, để con hỏi lại điều dưỡng cho cô.”
tốt hơn nhiều so với việc đoán.
Các chương trình giao tiếp với người bệnh của NHS cũng nhấn mạnh việc cho người bệnh biết họ có thể mong đợi điều gì và khi nào, vì sự rõ ràng có thể giúp giảm bất an.
5. Trả lại cho người bệnh những lựa chọn nhỏ
Nằm viện khiến một người mất rất nhiều thứ quen thuộc:
- Giờ ăn không tự quyết.
- Giờ ngủ bị gián đoạn.
- Người lạ liên tục vào phòng.
- Cơ thể được kiểm tra.
- Có khi phải nhờ người khác hỗ trợ cả những việc rất riêng tư.
Vì vậy, những lựa chọn nhỏ có thể giúp người bệnh lấy lại cảm giác tự chủ.
Instead of:
“Giờ cô phải lau người.”
có thể hỏi:
“Cô muốn lau người bây giờ hay nghỉ thêm 15 phút rồi con hỗ trợ?”
Instead of:
“Cô nằm xuống đi.”
có thể hỏi:
“Cô thấy nằm thấp thế này dễ chịu hay muốn con kê cao gối hơn một chút?”
Thay vì tự gọi người nhà:
“Cô có muốn con gọi video cho chị nhà không?”
Khi thực hiện chăm sóc cá nhân, SAN cũng nhấn mạnh nguyên tắc giải thích và xin phép trước khi chạm vào cơ thể người bệnh, thay vì coi người nằm viện là người hoàn toàn thụ động.
An tâm không chỉ đến từ lời nói.
Nó còn đến từ cảm giác:
“Tôi vẫn có tiếng nói trong những gì đang xảy ra với mình.”
6. Giảm những kích thích không cần thiết và tạo một điểm tựa quen thuộc
Bệnh viện có rất nhiều âm thanh:
- tiếng xe đẩy;
- chuông gọi;
- máy móc;
- người đi lại;
- ánh sáng ban đêm;
- các cuộc trò chuyện xung quanh.
Với người đang lo lắng, những kích thích đó có thể khiến họ càng căng thẳng.
Nếu phù hợp với nội quy và tình trạng người bệnh, người chăm có thể:
- giảm tiếng TV hoặc điện thoại;
- nói nhỏ và chậm;
- giữ khu vực quanh giường gọn gàng;
- để kính, máy trợ thính hoặc vật dụng cần thiết trong tầm tay;
- giúp người bệnh gọi người thân;
- trò chuyện về một chủ đề quen thuộc;
- cùng xem ảnh gia đình hoặc nghe nội dung nhẹ nhàng.
Với người khó giao tiếp, NHS khuyến nghị giảm tiếng ồn nền, nói bình tĩnh, cho người bệnh đủ thời gian phản hồi và bảo đảm họ có kính hoặc máy trợ thính nếu cần.
Những việc nhỏ này không “điều trị lo âu”.
Nhưng có thể làm môi trường trở nên ít xa lạ và dễ chịu hơn.
7. Biết lúc nào lo lắng đã vượt khỏi phạm vi hỗ trợ thông thường
Không phải mọi biểu hiện bồn chồn đều chỉ là tâm lý.
Nếu một người vốn tỉnh táo bỗng:
- lú lẫn rõ;
- không biết mình đang ở đâu;
- nói chuyện không phù hợp hoàn cảnh;
- rất kích động;
- lơ mơ;
- nhìn hoặc nghe thấy những điều không có;
- khó thở;
- đau ngực;
- chóng mặt hoặc gần ngất;
- có biểu hiện thần kinh mới;
thì Cô SAN không nên kết luận: “Bác đang lo quá thôi.”
Phải báo điều dưỡng hoặc bác sĩ ngay.
Đặc biệt trong bệnh viện, thay đổi ý thức đột ngột là một thay đổi lâm sàng cần được đánh giá, không nên bị quy hết cho lo âu.
Cô SAN nên nói gì khi người bệnh lo lắng?
Điểm chung của những câu này là:
- không tranh luận – không phủ nhận – không hứa quá mức – không giả vờ biết điều mình không biết.
Những câu tưởng là an ủi nhưng nên tránh
Một người bệnh có quyền hỏi về điều đang xảy ra với cơ thể mình. Các tài liệu dành cho bệnh nhân của NHS cũng khuyến khích người bệnh đặt câu hỏi khi chưa hiểu, vì hiểu rõ kế hoạch chăm sóc giúp họ tham gia quyết định và có thể giảm lo lắng.
Cô SAN nên quan sát những gì?
Quan sát những yếu tố này giúp người chăm phân biệt tốt hơn giữa:
- một nỗi lo có thể được hỗ trợ bằng giao tiếp
- and
- một thay đổi cần nhân viên y tế đánh giá.
Đừng biến “lo lắng” thành một nhãn tính cách
Một người liên tục gọi người chăm không nhất thiết là:
“đòi hỏi”.
Một người hỏi nhiều không nhất thiết là:
“phiền”.
Một người cáu gắt cũng không nhất thiết là:
“khó tính”.
Trong bệnh viện, hành vi có thể thay đổi vì:
- sợ hãi;
- đau;
- thiếu ngủ;
- không hiểu chuyện gì đang xảy ra;
- môi trường xa lạ;
- tác dụng của thuốc;
- hoặc tình trạng sức khỏe thay đổi.
Vì vậy, thay vì báo:
“Cô rất khó tính, hỏi đi hỏi lại.”
hãy báo:
“Từ 18:00 đến 20:00 cô hỏi 5 lần về thời gian bác sĩ thăm sáng mai. Cô nói cô lo phải làm thủ thuật và tối nay ngủ rất ít.”
Câu đầu là đánh giá con người.
Câu sau là mô tả điều đang xảy ra.
Một tình huống khác: tưởng là lo lắng nhưng lại là thay đổi bất thường
Đây là tình huống minh họa tổng hợp, không phải khách hàng thực tế của SAN.
Chú Minh Hải, 69 tuổi, nằm viện sau điều trị.
Hai ngày đầu chú hoàn toàn tỉnh táo.
Tối ngày thứ ba, chú liên tục đòi về nhà và nói:
“Có người đứng ngoài cửa nhìn chú.”
Người chăm có thể nghĩ:
“Chú lo quá nên tưởng tượng.”
Nhưng đây là một thay đổi mới về nhận thức và hành vi.
Cách phù hợp không phải là tranh luận:
“Không có ai hết, chú nghĩ linh tinh.”
Instead, it is:
- giữ chú an toàn;
- không để chú tự ý rời giường nếu có nguy cơ té ngã;
- nói bình tĩnh;
- và báo điều dưỡng ngay.
Cô SAN không chẩn đoán “sảng”, rối loạn tâm thần hay bất kỳ nguyên nhân nào.
Chỉ cần báo:
“Từ khoảng 21:00 chú bắt đầu nói có người đứng ngoài cửa dù trước đó không có biểu hiện này. Chú cũng không nhận ra phòng bệnh như lúc chiều.”
Một thay đổi đột ngột đáng báo hơn rất nhiều so với cái nhãn “lo lắng”.
Mẫu báo cáo khi người bệnh lo lắng trong ca chăm
Một báo cáo như vậy giúp gia đình biết:
- người bệnh lo điều gì – biểu hiện ra sao – người chăm đã làm gì – có dấu hiệu bất thường nào khác không.
Khi nào nên báo điều dưỡng hoặc bác sĩ?
Nên báo khi:
- lo lắng tăng rõ và người chăm không thể giúp người bệnh ổn định;
- người bệnh không ngủ gần như cả đêm nhiều lần;
- lo lắng khiến người bệnh không ăn, không uống hoặc không hợp tác với điều trị;
- xuất hiện cơn hoảng sợ hoặc khó kiểm soát;
- người bệnh muốn rời viện khi chưa an toàn;
- hành vi khác hẳn bình thường;
- hoặc gia đình cho biết đây là biểu hiện hoàn toàn mới.
Ngoài ra, Cô SAN cần báo ngay nếu người bệnh đột ngột lú lẫn, lơ mơ, kích động mạnh, khó thở, đau ngực, ngất hoặc xuất hiện dấu hiệu thần kinh bất thường.
Không nên gọi tất cả những biểu hiện đó là:
“Do lo quá.”
Người chăm không cần giải quyết mọi nỗi lo
Có những câu hỏi Cô SAN có thể hỗ trợ:
- “Điện thoại cô đâu rồi?”
- “Con gọi người nhà giúp cô nhé?”
- “Cô muốn kê gối cao hơn không?”
Nhưng cũng có những câu chỉ đội điều trị mới được trả lời:
- “Khối này có phải ung thư không?”
- “Bao giờ được xuất viện?”
- “Có cần mổ không?”
- “Thuốc này có phải đổi không?”
- “Kết quả xét nghiệm này có nguy hiểm không?”
Khi gặp những câu đó, không cần né tránh.
Chỉ cần nói:
“Đây là phần bác sĩ cần giải thích cho cô. Con ghi lại câu hỏi này để khi bác sĩ vào mình hỏi nhé.”
Đó là hỗ trợ đúng vai trò.
SAN cũng xác định rõ trong dịch vụ chăm bệnh tại bệnh viện: các quyết định điều trị, thuốc, thủ thuật và can thiệp chuyên môn thuộc bác sĩ, điều dưỡng và đội ngũ y tế; Cô SAN phối hợp bằng cách làm đúng hướng dẫn, quan sát và báo lại khi có bất thường.
An tâm đôi khi đến từ việc có một người ở cạnh
Người bệnh nằm viện không chỉ mất sức khỏe.
Họ có thể tạm thời mất:
- nhịp sống quen thuộc;
- không gian riêng;
- khả năng tự quyết nhiều việc;
- và cảm giác chắc chắn về ngày mai.
Người chăm không thể hứa rằng kết quả sẽ tốt.
Không thể hứa rằng thủ thuật sẽ không đau.
Không thể quyết định khi nào bác sĩ cho về.
Nhưng có thể làm một điều rất quan trọng:
không để người bệnh đối diện với sự bất an một mình.
- Có mặt.
- Nghe.
- Không phán xét.
- Giải thích điều mình biết.
- Hỏi lại khi chưa rõ.
- Cho người bệnh lựa chọn khi có thể.
- Giữ lời khi đã nói:
- “Con sẽ quay lại sau 10 phút.”
- Và nhận ra lúc nào biểu hiện của người bệnh không còn chỉ là lo lắng thông thường.
SAN hiện đưa đồng hành tinh thần vào phạm vi chăm sóc người bệnh, bao gồm trò chuyện, giúp người bệnh kết nối với người thân và tạo cảm giác bớt cô đơn; đồng thời Cô SAN phải phối hợp với nhân viên y tế khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Cần Cô SAN đồng hành cùng người bệnh tại bệnh viện?
Khi gia đình không thể túc trực xuyên suốt, Cô SAN có thể hỗ trợ người bệnh trong các sinh hoạt hằng ngày như ăn uống, vệ sinh cá nhân, đi lại, đi vệ sinh, nhắc thuốc theo hướng dẫn có sẵn, hỗ trợ liên lạc với người thân, trò chuyện và quan sát những thay đổi trong ca chăm.
Gia đình có thể tìm hiểu về dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà và tại bệnh viện của SAN. SAN cũng có nội dung hướng dẫn gia đình chuẩn bị thông tin trước khi đặt người chăm tại bệnh viện, trong đó lưu ý cả tình trạng lo lắng, khó ngủ và nhu cầu giao tiếp của người bệnh.
📱 Tải ứng dụng SAN để đặt dịch vụ chăm sóc:
SAN – Chăm sóc tận tâm, yêu thương ở lại.
Lưu ý an toàn: Mức chắc chắn cao đối với các nguyên tắc giao tiếp chính trong bài: lắng nghe, không xem nhẹ cảm xúc, dùng ngôn ngữ rõ ràng, giúp người bệnh hiểu bước tiếp theo và tạo điều kiện để họ đặt câu hỏi; những điểm này phù hợp với hướng dẫn của NHS và MedlinePlus. Tuy nhiên, lo lắng có thể đi cùng hoặc bị nhầm với thay đổi sức khỏe khác. Nếu biểu hiện mới xuất hiện đột ngột, khác rõ so với bình thường hoặc kèm lú lẫn, khó thở, đau ngực, ngất hay thay đổi ý thức, bằng chứng cần ưu tiên là đánh giá trực tiếp của điều dưỡng/bác sĩ, không phải suy đoán của người chăm.
