CÁCH DÌU NGƯỜI GIÀ ĐI VỆ SINH AN TOÀN TẠI NHÀ: ĐỪNG CHỈ “ĐỠ CHO KHỎI TÉ” – PHẢI BIẾT CỤ CÒN ĐI ĐƯỢC ĐẾN ĐÂU
“Bác vịn vào con rồi đi.”
“Ba đứng lên từ từ.”
“Má cố thêm vài bước nữa là tới toilet rồi.”
Dìu một người cao tuổi đi vệ sinh nghe có vẻ là một việc rất đơn giản.
Nhưng đây lại là một trong những thời điểm dễ xảy ra té ngã: người cao tuổi vừa ngủ dậy, đứng lên quá nhanh, chân yếu, đang buồn tiểu nên vội, sàn nhà trơn, ánh sáng không đủ, hoặc cơ thể hôm nay yếu hơn những ngày trước.
National Institute on Aging lưu ý rằng vấn đề thăng bằng, dáng đi, tụt huyết áp khi đứng lên và việc phải vội đi toilet do tiểu gấp đều có thể làm tăng nguy cơ té ở người lớn tuổi.
Vì vậy, trong [dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ của SAN] dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ của SAN, hỗ trợ đi vệ sinh không nên được hiểu đơn giản là “nắm tay dìu cụ vào toilet”.
Cô SAN phải biết:
Hôm nay cụ đứng được không?
Có chóng mặt không?
Chân nào yếu hơn?
Có cần dụng cụ hỗ trợ không?
Và quan trọng nhất: việc dìu bằng tay có còn an toàn hay đã cần một phương án chuyển tư thế khác?
Note: Các tên, tuổi và địa điểm dưới đây là tình huống minh họa. Một số chi tiết được tổng hợp hoặc thay đổi để bảo vệ sự riêng tư của người được chăm sóc.
Bà Thuận, 80 tuổi, Botanica Premier, Tân Bình: vừa đứng lên đã nói “để tôi đi nhanh, mắc quá rồi”
Bà Thuận vẫn tự đi được trong nhà nhưng thường đi chậm.
Một buổi sáng vừa tỉnh ngủ, bà nói:
“Mắc quá rồi, cho tôi đi toilet.”
Cô SAN vừa đỡ bà ngồi lên mép giường, bà lập tức định đứng.
Nhưng vừa đứng được vài giây, bà nhắm mắt và nói:
“Hơi choáng.”
Nếu lúc này người chăm sóc chỉ nghĩ:
“Cố dìu nhanh vào toilet rồi tính.”
thì chính sự vội vàng có thể làm tăng nguy cơ té.
MedlinePlus khuyến nghị khi chuẩn bị chuyển một người từ giường sang tư thế đứng hoặc sang ghế, nên cho người đó ngồi một lúc trước để xem có chóng mặt khi vừa ngồi dậy hay không.
Cô SAN không thúc.
Cô cho bà ngồi ổn định, hai chân chạm sàn, hỏi lại:
“Bà còn chóng mặt không?”
Chỉ khi bà ổn hơn mới tính bước tiếp theo.
Nếu chóng mặt không giảm hoặc trạng thái khác thường, việc ưu tiên lúc đó không phải là “đưa bà vào toilet bằng mọi giá”.
Có thể phải dùng phương án vệ sinh khác an toàn hơn và báo lại gia đình.
Đi vệ sinh có thể chờ vài phút. Một cú té thì hậu quả có thể kéo dài rất lâu.
Ông Phước, 83 tuổi, Green Valley, Quận 7: sau tai biến, con thường nắm cánh tay yếu để kéo ông đứng lên
Ông Phước bị yếu nửa người sau tai biến.
Mỗi lần đưa ông đi vệ sinh, con trai thường đứng phía bên yếu, nắm cánh tay rồi nói:
“Ba kéo vào con, đứng lên.”
Gia đình làm như vậy vì nghĩ có người giữ thì sẽ an toàn hơn.
Nhưng với người có cánh tay và vai bị ảnh hưởng sau đột quỵ, kéo vào cánh tay yếu có thể gây tổn thương. Một số hướng dẫn phục hồi chức năng của NHS nhấn mạnh không nên kéo cánh tay bị ảnh hưởng khi di chuyển người sau đột quỵ.
Cô SAN cần biết kế hoạch chuyển tư thế của chính ông Phước:
ông được hướng dẫn đứng lên như thế nào;
bên nào mạnh hơn;
đang sử dụng gậy, khung tập đi hay thiết bị gì;
có cần một hay hai người hỗ trợ;
và gia đình đã được vật lý trị liệu hoặc điều dưỡng hướng dẫn ra sao.
Nếu chưa được hướng dẫn kỹ thuật chuyển tư thế, không nên tự sáng tạo bằng cách kéo, nhấc hoặc “xốc” người bệnh.
NHS cũng khuyến cáo rằng nếu thường xuyên phải nâng hoặc di chuyển một người bệnh, người chăm sóc nên được đào tạo hoặc được nhân viên y tế trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật phù hợp, bởi di chuyển sai có thể làm cả người bệnh lẫn người chăm sóc bị thương.
Dìu đúng không phải là dùng nhiều sức. Dìu đúng là biết dùng đúng phương pháp cho đúng người.
Bà Lý, 78 tuổi, Opal Riverside, TP Thủ Đức: ban ngày đi rất ổn, nhưng ban đêm lại suýt té hai lần
Ban ngày bà Lý có thể từ phòng ngủ đi tới toilet với khung tập đi.
Gia đình nghĩ vậy là an toàn.
Nhưng hai lần suýt té đều xảy ra lúc gần 2 giờ sáng.
Cô SAN quan sát mới thấy:
đèn phòng tắt;
đường từ giường tới toilet có một tấm thảm nhỏ;
bà vừa tỉnh ngủ nên còn lơ mơ;s
và vì buồn tiểu nên bà bỏ luôn khung tập đi, vịn vào tủ để đi nhanh hơn.
Vấn đề không phải bà “đi yếu”.
Vấn đề là môi trường và hoàn cảnh ban đêm hoàn toàn khác ban ngày.
Hướng dẫn về [phòng tránh té ngã trong nhà cho người cao tuổi] phòng tránh té ngã trong nhà cho người cao tuổi khuyến nghị khu vực phòng tắm nên có tay vịn, bề mặt chống trượt và đèn ban đêm; phòng ngủ cũng nên có đèn hoặc công tắc gần giường.
Cô SAN cùng gia đình điều chỉnh:
đường đi được dọn trống;
bỏ tấm thảm dễ trượt;
có đèn đêm;
khung tập đi đặt đúng vị trí bà có thể với tới;
dép phải vừa chân và có độ bám tốt.
NHS cũng khuyến nghị người có nguy cơ té nên mang giày hoặc dép vừa chân, có độ bám, và tránh đi trên sàn bằng tất trơn hoặc dép dễ tuột.
Đừng chỉ nhìn vào đôi chân của cụ. Hãy nhìn cả con đường mà cụ phải đi qua.
Ông Vinh, 86 tuổi, cư xá Đô Thành, Quận 3: cứ buồn tiểu là đứng dậy đi, dù chưa ai kịp tới
Ông Vinh có sa sút trí tuệ mức độ vừa.
Có lúc ông nhớ gọi người hỗ trợ.
Nhưng khi buồn tiểu, ông thường lập tức đứng lên.
Một lần Cô SAN đang lấy khăn ở phòng bên thì nghe tiếng ghế dịch chuyển. Ông đã tự đứng và đi về phía hành lang.
Nếu chỉ nói:
“Bác phải chờ con chứ.”
thì lần sau chưa chắc ông sẽ nhớ.
Ở người sa sút trí tuệ, đi toilet có thể trở nên khó khăn vì họ không nhớ vị trí toilet, không thực hiện đúng trình tự hoặc không còn nhận biết đầy đủ nguy cơ. Alzheimer’s Society khuyến nghị có thể sử dụng biển chỉ dẫn rõ, ánh sáng phù hợp, quần áo dễ cởi và dụng cụ hỗ trợ thích hợp để giúp người bệnh sử dụng toilet dễ hơn.
Cô SAN và gia đình không chỉ nhắc ông “đừng tự đi”.
Họ làm cho môi trường dễ sử dụng hơn:
toilet dễ nhận biết;
lối đi thông thoáng;
đèn đủ sáng;
dụng cụ hỗ trợ luôn ở vị trí quen thuộc;
và chủ động hỏi ông về nhu cầu đi vệ sinh ở những khung giờ thường gặp.
Nếu việc đi tới toilet đã trở nên quá khó vì khả năng vận động, [một dụng cụ hỗ trợ như ghế bô có thể được cân nhắc] một dụng cụ hỗ trợ như ghế bô có thể được cân nhắc, miễn là người sử dụng nhận biết và sử dụng thiết bị an toàn.
Mục tiêu không phải buộc ông Vinh “nhớ nghe lời”.
But it is thiết kế môi trường để ngay cả khi ông quên, nguy cơ vẫn thấp hơn.
Bà Mến, 81 tuổi, Viva Riverside, Quận 6: “Tôi tự đi được, đừng theo tôi”
Bà Mến đi chậm và cần người đứng cạnh nhưng rất ngại khi có người đi theo tới toilet.
Mỗi lần Cô SAN tới gần, bà nói:
“Đừng đi theo tôi.”
Gia đình thường phản ứng:
“Má yếu rồi, phải để người ta dìu chứ.”
Bà càng khó chịu.
Ở đây có hai nhu cầu đang va vào nhau:
gia đình cần an toàn; bà Mến cần riêng tư và tự chủ.
Cô SAN không chọn một trong hai.
Cô hỏi:
“Con đi cùng bà tới cửa. Bà vào trong, nếu bà đứng vững thì con đứng ngoài. Khi cần bà gọi con nhé?”
Trong toilet, có tay vịn ở vị trí phù hợp và chuông/điện thoại gọi trợ giúp nếu gia đình đã bố trí.
CDC khuyến nghị đặt tay vịn gần toilet, trong và ngoài khu vực tắm để giảm nguy cơ té.
Bà vẫn có cảm giác mình tự đi toilet.
Nhưng Cô SAN vẫn ở đủ gần để can thiệp nếu cần.
An toàn không nhất thiết phải đồng nghĩa với kiểm soát hoàn toàn.
Đôi khi cách chăm sóc tốt nhất là cho người cao tuổi đúng lượng hỗ trợ họ cần – không ít hơn, nhưng cũng không nhiều hơn.
TRƯỚC KHI DÌU CỤ ĐỨNG LÊN, CÔ SAN PHẢI ĐÁNH GIÁ GÌ?
This is a very important step.
Không phải cứ người cao tuổi nói:
“Cho tôi đi toilet.”
là lập tức nắm tay kéo dậy.
Cô SAN cần nhìn nhanh:
Cụ có tỉnh táo như bình thường không?
Có vừa ngủ dậy không?
Có chóng mặt khi ngồi lên không?
Có đau nhiều không?
Hai chân hôm nay chịu lực được thế nào?
Có yếu một bên không?
Có dụng cụ hỗ trợ thường dùng không?
Hôm nay dáng đi có khác hôm qua không?
MedlinePlus lưu ý rằng một kỹ thuật chuyển người bằng đứng – xoay chỉ phù hợp khi người bệnh có khả năng chịu lực ít nhất trên một chân; nếu không, có thể cần thiết bị nâng/chuyển khác thay vì người chăm sóc cố dùng sức.
So:
Nếu cụ không còn đứng hoặc chịu lực an toàn, đây không còn là bài toán “dìu đi toilet”.
Gia đình cần một phương án chuyển tư thế khác phù hợp hơn.
CÁCH DÌU NGƯỜI GIÀ ĐI VỆ SINH AN TOÀN TẠI NHÀ
-
Chuẩn bị đường đi trước khi cho cụ đứng
Trước khi đỡ cụ:
mở cửa toilet;
bật đèn;
dọn vật cản;
lau khô sàn nếu ướt;
đặt gậy hoặc khung tập đi đúng vị trí;
chuẩn bị dép chống trượt;
để giấy, quần áo hoặc các vật dụng cần thiết trong tầm với.
Không nên để người cao tuổi đã đứng lên rồi mới nói:
“Chờ con đi bật đèn.”
“Đợi con lấy khung.”
Chuẩn bị trước là một phần của phòng té.
-
Báo trước và để cụ tham gia
It can be said that:
“Bây giờ con giúp bác ngồi dậy trước nhé.”
“Bác đặt chân xuống sàn. Mình ngồi một chút rồi mới đứng.”
“Bác tự đẩy người lên phần bác làm được, con hỗ trợ phần còn lại.”
Các hướng dẫn về [di chuyển và nâng đỡ người bệnh an toàn] di chuyển và nâng đỡ người bệnh an toàn nhấn mạnh cần được đào tạo khi thường xuyên hỗ trợ di chuyển để tránh gây chấn thương cho cả người bệnh và người chăm sóc.
-
Cho cụ ngồi ổn định trước khi đứng
Đặc biệt khi vừa nằm lâu hoặc vừa ngủ dậy.
Hai chân nên có điểm tựa chắc chắn.
Đợi một chút.
Hỏi:
“Bác có chóng mặt không?”
Nếu cụ hoa mắt, chóng mặt hoặc thấy người không ổn:
không vội dựng đứng lên.
Tụt huyết áp khi chuyển từ nằm/ngồi sang đứng là một yếu tố nguy cơ té ở người lớn tuổi.
-
Không kéo cụ bằng hai tay hoặc xốc dưới nách
Đây là lỗi rất dễ xảy ra.
Người chăm sóc thấy cụ yếu nên nắm hai tay kéo mạnh về phía mình.
Hoặc luồn hai tay dưới nách và nhấc.
Những cách này có thể làm đau vai, làm mất thăng bằng và khiến cả hai người ngã.
Nếu gia đình đã được hướng dẫn sử dụng đai hỗ trợ chuyển tư thế/gait belt, chỉ sử dụng theo đúng kỹ thuật đã được đào tạo. VA Caregiver Support khuyến nghị người chăm sóc ở gần người được hỗ trợ, giữ tư thế cơ thể vững, dùng chân thay vì vặn lưng và sử dụng thiết bị hỗ trợ khi đã được hướng dẫn.
-
Để cụ sử dụng dụng cụ đi lại đã được chỉ định
Nếu cụ thường dùng khung tập đi hoặc gậy:
đừng vì toilet chỉ cách vài mét mà bỏ dụng cụ.
NIA khuyến nghị sử dụng gậy hoặc walker đúng kích thước và đúng cách nếu cần hỗ trợ thăng bằng.
Không tự đổi từ walker sang gậy vì thấy “gọn hơn”.
Không cho cụ dùng một chiếc gậy mượn của người khác mà chưa biết có phù hợp chiều cao hay không.
-
Đi chậm theo nhịp của cụ
Cô SAN không kéo cụ tiến về phía trước.
Không nói:
“Bác nhanh lên.”
Người chăm sóc đi sát ở vị trí phù hợp với kỹ thuật đã được hướng dẫn, quan sát bước chân và khả năng giữ thăng bằng.
Nếu cụ đột nhiên:
chân khuỵu;
chóng mặt;
đau;
khó thở;
hoặc nói không thể đi tiếp,
then dừng lại.
Không cố thêm vài bước chỉ vì toilet đã ở ngay trước mặt.
- Khi tới toilet, đừng nghĩ nguy cơ đã hết
Ngồi xuống toilet cũng là một lần chuyển tư thế.
Cần để cụ quay người và tiếp cận đúng vị trí theo kỹ thuật quen thuộc.
Không đẩy cụ ngồi xuống đột ngột.
Nếu toilet quá thấp, gia đình có thể cần được đánh giá về ghế nâng toilet hoặc tay vịn. Alzheimer’s Society lưu ý rằng với người giảm vận động, tay vịn và ghế toilet nâng cao có thể giúp việc sử dụng toilet dễ hơn.
- Giữ riêng tư nhưng vẫn bảo đảm an toàn
Nếu cụ có khả năng ngồi toilet an toàn:
Cô SAN có thể đóng cửa hoặc đứng ngoài ở khoảng phù hợp nhưng phải bảo đảm cụ có thể gọi ngay.
Nếu cụ có nguy cơ té cao, lơ mơ hoặc không giữ được tư thế, mức giám sát cần nhiều hơn.
Không có một công thức chung cho tất cả.
Mức hỗ trợ phải theo đúng khả năng thực tế của từng người.
ĐI VỆ SINH BAN ĐÊM: NGUY CƠ THƯỜNG CAO HƠN
Ban đêm có thêm nhiều yếu tố:
cụ buồn ngủ;
chưa định hướng tốt;
ánh sáng kém;
vội vì mắc tiểu;
huyết áp có thể thay đổi khi vừa ngồi dậy;
và người chăm sóc cũng đang mệt.
Vì vậy cần đặc biệt chú ý:
đèn đêm;
lối đi trống;
dụng cụ hỗ trợ trong tầm tay;
dép an toàn;
không để cụ phải bước qua dây điện hoặc thảm nhỏ.
Alzheimer’s Society cũng khuyến nghị với người sa sút trí tuệ hay đi vệ sinh ban đêm, có thể sử dụng đèn cảm biến/đèn đêm; nếu việc đi tới toilet đã quá khó, có thể cân nhắc ghế bô cạnh giường phù hợp.
CÔ SAN QUAN SÁT GÌ TRÊN ĐƯỜNG ĐI TOILET?
Một lần dìu đi vệ sinh cung cấp rất nhiều thông tin về tình trạng người cao tuổi.
Cô SAN cần chú ý:
- đứng lên có chậm hơn hôm qua không;
- có phải dùng tay nhiều hơn để đẩy người lên không;
- chân nào yếu hơn;
- có kéo lê chân không;
- bước có ngắn hơn không;
- có loạng choạng hoặc nghiêng người không;
- có chóng mặt không;
- có đau khi đứng hoặc bước không;
- có thở gấp hơn không;
- có cần nhiều hỗ trợ hơn bình thường không;
- tâm trạng có sợ hoặc ngại đi lại không.
Không phải để Cô SAN tự chẩn đoán.
Mà để nhận ra:
“Hôm nay khác với bình thường ở đâu?”
BÁO CÁO KHÔNG NÊN CHỈ LÀ “ĐÃ DÌU BÁC ĐI VỆ SINH”
Ví dụ một báo cáo có giá trị hơn:
“21h10 hỗ trợ bác từ giường đi toilet bằng khung tập đi. Khi ngồi dậy bác cần nhiều thời gian hơn ca trước và nói hơi chóng mặt; đã cho bác ngồi nghỉ khoảng vài phút trước khi đứng. Khi đi, chân trái bước ngắn hơn bình thường nhưng bác vẫn chịu lực được. Không ghi nhận té. Sau khi trở lại giường bác hết chóng mặt. Đã báo gia đình.”
Or:
“Sáng nay khi đứng dậy đi vệ sinh, bác cần hai lần thử mới đứng được và đầu gối phải khuỵu nhẹ. Đây là thay đổi mới so với các ca trước. Không tiếp tục dìu đi bộ; đã dùng phương án vệ sinh an toàn hơn và báo gia đình.”
Đó chính là giá trị của [dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN] dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN: người chăm sóc không chỉ hoàn thành công việc, mà còn giúp gia đình nhìn thấy những thay đổi nhỏ trong ăn uống, vận động, vệ sinh và trạng thái của người thân.
KHI NÀO KHÔNG NÊN TIẾP TỤC DÌU CỤ ĐI TOILET?
Cô SAN cần dừng và đánh giá lại nếu người cao tuổi:
- không thể đứng hoặc chịu lực như thường ngày;
- chân khuỵu rõ;
- chóng mặt nhiều hoặc gần ngất;
- đau ngực;
- khó thở rõ;
- yếu đột ngột một bên;
- nói khó hoặc thay đổi ý thức;
- vừa té hoặc nghi có chấn thương;
- đau nhiều khi đứng;
- đột nhiên lơ mơ hoặc khác hẳn bình thường.
Nếu người cao tuổi đã té, NHS khuyến nghị không nên vội kéo họ đứng dậy; trước hết cần kiểm tra đau hoặc chấn thương và chỉ hỗ trợ đứng lên nếu họ cảm thấy có thể làm được an toàn.
NIA cũng khuyến nghị báo cho bác sĩ về các lần té, kể cả khi ban đầu không thấy đau, vì té có thể là dấu hiệu của vấn đề mới về thuốc, thị lực, thăng bằng hoặc sức khỏe.
Mức chắc chắn: cao đối với nguyên tắc này. Nếu có dấu hiệu đột quỵ, đau ngực, khó thở nặng, bất tỉnh hoặc chấn thương nghiêm trọng, cần tìm hỗ trợ cấp cứu phù hợp.
CÔ SAN KHÔNG “KÉO CỤ ĐI” – CÔ SAN HỖ TRỢ CỤ SỬ DỤNG KHẢ NĂNG CÒN LẠI MỘT CÁCH AN TOÀN
Người chăm sóc tốt không phải là người khỏe nhất.
Không phải người có thể “xốc” một cụ 70 kg lên thật nhanh.
Mà là người biết:
cụ còn tự làm được phần nào;
lúc nào nên để cụ tự làm;
lúc nào cần hỗ trợ;
và lúc nào phải dừng lại vì việc đi bộ không còn an toàn.
Cách tiếp cận của Cô SAN nên là:
QUAN SÁT → CHUẨN BỊ → GIẢI THÍCH → CHO CỤ TỰ LÀM PHẦN CÒN KHẢ NĂNG → HỖ TRỢ ĐÚNG MỨC → THEO DÕI → BÁO CÁO
Not:
KÉO → ĐỠ → ĐƯA TỚI TOILET CHO XONG.
Điều SAN muốn giữ không chỉ là:
“Hôm nay cụ không té.”
And also:
cụ vẫn được vận động trong khả năng của mình, vẫn giữ được sự tự chủ và không bị biến thành một người hoàn toàn phụ thuộc chỉ vì người chăm sóc muốn làm mọi thứ nhanh hơn.
CẦN CÔ SAN HỖ TRỢ ĐI LẠI, ĐI VỆ SINH VÀ SINH HOẠT HẰNG NGÀY?
Gia đình có người lớn tuổi đi lại yếu, cần hỗ trợ đi toilet, vệ sinh cá nhân, ăn uống và sinh hoạt có thể tìm hiểu [dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ TP.HCM của SAN] dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ TP.HCM của SAN.
Với người sau xuất viện, tai biến, sức khỏe giảm hoặc cần nhiều hỗ trợ hơn trong ngày, gia đình có thể tham khảo [dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN] dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN.
Nếu cần một người chăm sóc theo sát một cụ để hiểu rõ dáng đi, thói quen đi toilet, mức hỗ trợ và những thay đổi mỗi ngày, có thể tham khảo hình thức [chăm sóc người già 1–1 tại nhà] chăm sóc người già 1–1 tại nhà.
SAN – Home Care Platform
Chăm sóc tận tâm, yêu thương ở lại.
#SAN #SANNenTangChamSocTaiNha #SANChamNguoiGia #SANChamNguoiBenh #CoSAN #CachDiuNguoiGia #DiuNguoiGiaDiVeSinh #PhongTeNgaNguoiGia #ChamSocNguoiCaoTuoi #ChamSocNguoiGiaTaiNha #ChamSocSauTaiBien #HoTroDiLai #ChamSocTaiNha #TriTueCamXuc #ThauCamTrongChamSoc
