CÁCH TRỞ MÌNH CHO NGƯỜI NẰM LÂU, NGƯỜI BỆNH NẰM LIỆT GIƯỜNG: AN TOÀN, GIẢM TÌ ĐÈ VÀ BẢO VỆ DA
Một người nằm trên giường nhiều giờ không chỉ cần được ăn uống, vệ sinh và thay quần áo.
Họ còn cần được thay đổi tư thế.
Nhưng “trở mình” không đơn giản là:
“Hai tiếng xoay một lần cho xong.”
Với Cô SAN, trước khi xoay một người đang nằm lâu, cần hiểu:
Hôm nay người bệnh có đau ở đâu không? Họ còn tự xoay được phần nào? Có ống dẫn lưu, catheter, vết mổ hoặc hạn chế vận động nào không? Da vùng lưng, mông, hông, gót chân đang thế nào? Và quan trọng nhất: cách xoay hôm qua còn phù hợp với tình trạng hôm nay hay không?
Thay đổi tư thế thường xuyên là một trong những biện pháp quan trọng để giảm thời gian một vùng da phải chịu áp lực liên tục. NHS khuyến nghị người có nguy cơ loét tì đè cần được thay đổi tư thế thường xuyên, kiểm tra da hằng ngày và sử dụng bề mặt giảm áp lực khi phù hợp. thay đổi tư thế thường xuyên để giảm nguy cơ loét tì đè
Đây cũng là một kỹ năng đặc biệt quan trọng trong dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN, bởi người nằm lâu cần được quan sát liên tục về da, vận động, cảm giác đau và khả năng tự xoay trở, chứ không chỉ hoàn thành các công việc sinh hoạt hằng ngày.
Lưu ý: Các nhân vật, tuổi và nơi cư trú dưới đây là tình huống minh họa. Một số chi tiết được tổng hợp hoặc thay đổi để bảo vệ sự riêng tư của người được chăm sóc.
Bà Hiền, 83 tuổi, Lexington Residence, TP Thủ Đức: “Đừng xoay tôi, đau lắm”
Bà Hiền nằm nhiều sau một đợt bệnh kéo dài.
Mỗi lần con gái nói:
“Má nghiêng qua bên này một chút.”
bà lập tức căng người:
“Đừng đụng tôi.”
Gia đình nghĩ bà sợ hoặc không hợp tác.
Nhưng Cô SAN để ý một chi tiết: bà không phản ứng giống nhau ở mọi hướng. Khi nghiêng sang trái, bà chỉ hơi khó chịu. Nhưng khi bắt đầu xoay sang phải, bà nhăn mặt rõ và giữ chặt tay người chăm sóc.
Điều này cần được ghi nhận.
Cô SAN không nói:
“Bà khó tính.”
Cũng không tiếp tục xoay mạnh chỉ vì:
“Đến giờ phải trở mình.”
Cô hỏi:
“Bà đau ở đâu khi mình nghiêng bên này?”
Sau đó giảm biên độ xoay, hỗ trợ từng phần nhỏ và báo gia đình về phản ứng đau mới xuất hiện.
Người chăm sóc cần hiểu rằng trở mình không phải mục tiêu quan trọng hơn sự an toàn và cảm giác đau của người bệnh.
Nếu một tư thế làm người bệnh đau rõ, đặc biệt khi đó là biểu hiện mới, phải xem lại kế hoạch chăm sóc và báo gia đình để có đánh giá phù hợp.
Ông Mậu, 78 tuổi, khu dân cư Bình Hưng, Bình Chánh: gia đình thường kéo ông lên bằng hai nách
Ông Mậu nằm giường nhiều và thường trượt dần xuống phía cuối giường.
Mỗi lần như vậy, hai người nhà đứng hai bên, luồn tay dưới nách rồi kéo ông lên.
Cách này có vẻ nhanh.
Nhưng lại có hai vấn đề lớn.
Thứ nhất, kéo dưới nách có thể gây đau hoặc tổn thương vùng vai.
Thứ hai, nếu cơ thể người bệnh bị kéo trượt trên mặt ga, ma sát và lực trượt có thể làm tổn thương da, đặc biệt ở người cao tuổi da mỏng và dễ tổn thương.
MedlinePlus khuyến cáo không kéo người bệnh lên giường bằng cách nắm dưới cánh tay; với người phụ thuộc nhiều, nên dùng draw sheet/slide sheet và thường cần ít nhất hai người để di chuyển lên giường an toàn hơn. cách di chuyển người bệnh lên phía đầu giường mà hạn chế ma sát và tổn thương vai
Cô SAN không cố chứng minh mình khỏe bằng cách tự kéo một người nặng hơn mình.
Nếu ông Mậu không còn hỗ trợ được động tác và cần di chuyển cả cơ thể trên giường, phải dùng phương pháp hoặc thiết bị phù hợp, đúng số người hỗ trợ.
Người chăm sóc giỏi không phải người nâng khỏe nhất. Mà là người biết lúc nào không nên dùng sức.
Bà Trinh, 87 tuổi, Midtown Phú Mỹ Hưng, Quận 7: một vùng đỏ nhỏ ở gót chân
Bà Trinh nằm nhiều sau phẫu thuật.
Trong một lần hỗ trợ xoay trở, Cô SAN thấy vùng gót chân phải đỏ hơn bên còn lại.
Gia đình nói:
“Chắc nằm đè nên đỏ thôi.”
Nhưng chính những thay đổi nhỏ như vậy là điều cần được theo dõi.
Các vùng thường có nguy cơ chịu áp lực khi nằm lâu bao gồm gót chân, mắt cá, hông, vùng xương cùng/cụt, khuỷu tay, vai, sau đầu và tai. MedlinePlus khuyến nghị người chăm sóc kiểm tra da thường xuyên để nhận biết đỏ da, vùng nóng, cứng, mềm bất thường hoặc tổn thương bề mặt. những vùng da dễ bị tổn thương do tì đè khi nằm lâu
Cô SAN ghi nhận:
“Gót chân phải đỏ hơn bên trái, chưa ghi nhận vết hở. Đã giảm tì đè vùng gót và báo gia đình.”
Điều quan trọng là không xoa bóp mạnh vùng da đang đỏ hoặc nghi tổn thương do áp lực. Các hướng dẫn chăm sóc loét tì đè cảnh báo việc xoa/rub vùng da có nguy cơ có thể làm mô tổn thương thêm. không xoa bóp vùng da nghi bị tổn thương do tì đè
Cô SAN không kết luận:
“Bà bị loét tì đè.”
Cô SAN quan sát – giảm áp lực – ghi nhận – báo gia đình.
Ông Sơn, 81 tuổi, Carillon 7, Tân Phú: cứ bị đánh thức giữa đêm để trở mình là ông phản ứng mạnh
Ông Sơn có sa sút trí tuệ và nằm nhiều.
Ban đêm, mỗi lần người nhà bất ngờ kéo vai để xoay ông, ông thường giật mình, gạt tay và quát:
“Làm gì vậy?”
Gia đình nghĩ ông chống đối.
Nhưng thử đặt mình vào vị trí của ông:
đang ngủ;
không biết người bên cạnh là ai;
không hiểu tại sao cơ thể mình lại bị kéo;
và có thể cũng không nhớ mình đang cần được chăm sóc.
Cô SAN thay đổi cách tiếp cận.
Trước khi chạm vào người ông, cô gọi nhẹ:
“Bác Sơn ơi.”
Chờ ông có phản ứng.
Sau đó nói ngắn:
“Con giúp bác nghiêng sang bên này cho người dễ chịu hơn nhé.”
Cho ông thời gian hiểu và nếu còn khả năng, hướng dẫn ông tự co chân hoặc xoay vai một phần.
Giải thích trước khi chạm vào cơ thể người bệnh không chỉ là lịch sự. Nó có thể làm giảm sợ hãi và tăng sự hợp tác.
MedlinePlus cũng khuyến nghị trước khi trở người bệnh cần giải thích mình sắp làm gì và khuyến khích họ tham gia trong khả năng có thể. các bước chuẩn bị trước khi trở người bệnh trên giường
Bà Thảo, 76 tuổi, khu dân cư Nam Long, Bình Tân: đã xoay đúng giờ nhưng ga giường vẫn ẩm và nhăn
Bà Thảo tiểu không tự chủ và phải dùng tã.
Gia đình rất chăm trở mình.
Nhưng Cô SAN nhận ra ga giường đôi lúc vẫn ẩm, tấm lót bị nhăn và vùng da mông thường xuyên tiếp xúc với độ ẩm.
Trong trường hợp này, chỉ thay đổi tư thế là chưa đủ.
Da bị ẩm kéo dài do mồ hôi, nước tiểu hoặc phân có thể dễ bị tổn thương hơn. Các hướng dẫn phòng ngừa loét tì đè nhấn mạnh cần giữ da sạch, khô và giữ ga giường phẳng, không nhăn, đồng thời hạn chế ma sát và trượt. giữ da và giường khô, sạch để giảm nguy cơ tổn thương do tì đè
Cô SAN không chỉ xoay bà sang bên kia rồi đi.
Cô kiểm tra:
ga có nhăn không;
tấm lót có bị cuộn không;
da có ẩm không;
quần áo có cấn vào cơ thể không;
và tư thế mới có thực sự thoải mái không.
Trở mình tốt không kết thúc ở động tác xoay. Nó kết thúc khi người bệnh nằm ổn định, được nâng đỡ và da không tiếp tục bị tì hoặc cọ xát không cần thiết.
VÌ SAO NGƯỜI NẰM LÂU CẦN ĐƯỢC THAY ĐỔI TƯ THẾ?
Khi một người nằm lâu ở một tư thế, trọng lượng cơ thể liên tục đè lên một số vùng da và mô bên dưới.
Người giảm vận động, người lớn tuổi, người vừa phẫu thuật, người gầy yếu, người có tuần hoàn kém hoặc da dễ tổn thương có nguy cơ loét tì đè cao hơn. NHS giải thích áp lực và ma sát kéo dài có thể làm tổn thương da và mô, đặc biệt ở người không thể tự thay đổi tư thế.
Nhưng không nên biến điều đó thành một công thức cứng:
“Cứ đúng hai tiếng là phải xoay.”
MedlinePlus có hướng dẫn thường dùng mốc khoảng hai giờ trong một số tình huống chăm sóc tại giường, nhưng nhiều hướng dẫn NHS nhấn mạnh rằng tần suất thay đổi tư thế cần dựa trên mức nguy cơ, tình trạng da, khả năng tự vận động, loại đệm và kế hoạch chăm sóc riêng của người bệnh.
Vì vậy, Cô SAN cần tuân thủ kế hoạch chăm sóc đã được gia đình/nhân viên chuyên môn thống nhất, đồng thời báo lại nếu tình trạng da hoặc khả năng vận động thay đổi.
CÁCH TRỞ MÌNH CHO NGƯỜI NẰM LÂU AN TOÀN
Đây là hướng dẫn nguyên tắc chung cho người không có chống chỉ định đặc biệt. Người sau phẫu thuật cột sống, chấn thương cột sống, gãy xương, phẫu thuật hông, có nhiều ống dẫn lưu hoặc có chỉ định hạn chế tư thế phải tuân theo hướng dẫn riêng của bác sĩ/điều dưỡng/vật lý trị liệu.
- Chuẩn bị trước khi xoay. Giải thích cho người bệnh biết mình sắp làm gì. Kiểm tra các ống, dây, catheter hoặc vật dụng quanh người để tránh bị kéo căng. Nếu giường có thể điều chỉnh, đưa giường về độ cao giúp người chăm sóc tránh cúi lưng quá mức. Nếu người bệnh còn khả năng tự hỗ trợ, khuyến khích họ tham gia.
- Xác định hướng cần xoay và chuẩn bị cơ thể. Thông thường, tay và chân cần được sắp xếp sao cho không bị kẹt dưới thân khi xoay. Không để một tay nằm dưới toàn bộ trọng lượng cơ thể. Đầu, cổ và cột sống cần được giữ ở tư thế thẳng hàng phù hợp.
- Không kéo lê da trên mặt giường. Với người phụ thuộc nhiều, nên sử dụng draw sheet/slide sheet hoặc kỹ thuật đã được đào tạo. Việc kéo trượt người bệnh trực tiếp trên ga có thể tạo ma sát và lực cắt lên da.
- Xoay chậm, kiểm soát từng phần. MedlinePlus mô tả kỹ thuật xoay bằng cách kiểm soát vùng vai và hông, di chuyển nhẹ nhàng thay vì giật mạnh. Nếu người bệnh đau, chóng mặt, khó thở hoặc phản ứng bất thường, cần dừng và đánh giá lại. hướng dẫn cơ bản về trở người bệnh từ nằm ngửa sang nằm nghiêng
- Đỡ cơ thể bằng gối hoặc vật liệu phù hợp. Khi nằm nghiêng, có thể cần gối giữa hai đầu gối hoặc mắt cá để tránh các vùng xương tì trực tiếp vào nhau. Khi nằm ngửa, chiến lược giảm áp lực cho gót chân hoặc các vùng nguy cơ cần theo kế hoạch chăm sóc đã được hướng dẫn.
- Kiểm tra tư thế sau khi xoay. Đầu và cổ không nên bị lệch; tay không bị kẹt dưới người; hai đầu gối, mắt cá hoặc khuỷu tay không đè trực tiếp lên nhau; quần áo và ga giường không cuộn thành nếp cấn vào da. Sau đó hỏi người bệnh: “Bác nằm vậy có đau hay khó chịu chỗ nào không?”
- Quan sát da trong mỗi lần trở. Đặc biệt chú ý vùng xương cùng/mông, hông, gót chân, mắt cá, khuỷu tay, vai và sau đầu. Nếu thấy vùng da đỏ, tím, nóng, cứng, đau hoặc xuất hiện vết hở, cần ghi nhận và báo gia đình.
- Ghi nhận sau khi chăm sóc. Thời điểm đổi tư thế, tư thế mới, phản ứng đau, tình trạng da và bất kỳ thay đổi nào so với lần trước đều là thông tin có giá trị cho ca sau.
CÔ SAN QUAN SÁT GÌ TRONG MỖI LẦN TRỞ MÌNH?
Một lần trở mình không chỉ là “xoay trái” hoặc “xoay phải”.
Đó là lúc Cô SAN có thể nhìn thấy những thay đổi mà bình thường chăn áo che khuất:
- da có đỏ hơn không;
- gót chân có vùng nóng hoặc đau không;
- vùng mông có ẩm, hăm hoặc tổn thương không;
- người bệnh có nhăn mặt khi xoay về một phía không;
- khả năng tự co chân, nâng vai hoặc phối hợp có giảm không;
- hôm nay cần nhiều người hỗ trợ hơn hôm qua không;
- có dây hoặc thiết bị nào đang tì vào da không.
Đây cũng chính là lợi thế của hình thức chăm sóc người già 1–1 tại nhà: người chăm sóc theo sát một người có cơ hội hiểu rõ hơn “bình thường của chính cụ”, từ đó nhận ra những thay đổi nhỏ sớm hơn.
BÁO CÁO KHÔNG NÊN CHỈ LÀ “ĐÃ TRỞ MÌNH 2 GIỜ/LẦN”
Một báo cáo có giá trị hơn có thể là:
- “14h10 hỗ trợ bác chuyển từ nằm ngửa sang nghiêng trái. Bác tự co chân phải được nhưng cần hỗ trợ nhiều hơn ở chân trái. Khi nghiêng sang phải bác nhăn mặt và nói đau vùng hông nên không tiếp tục tư thế đó. Da vùng mông khô; gót phải đỏ hơn bên trái, chưa ghi nhận vết hở. Đã giảm tì đè vùng gót và báo gia đình.”
- Hoặc: “22h30 hỗ trợ thay đổi tư thế. Ga giường ẩm do tã tràn, đã vệ sinh da, thay ga khô và làm phẳng nếp ga trước khi đặt bác ở tư thế mới. Chưa ghi nhận vùng da hở.”
Như vậy, gia đình không chỉ biết đã xoay người, mà biết cơ thể người thân đang thay đổi thế nào.
NHỮNG DẤU HIỆU NÀO CẦN BÁO GIA ĐÌNH SỚM?
Đặc biệt cần báo khi người chăm sóc thấy vùng da đỏ/tím không giảm, nóng hoặc sưng; xuất hiện bóng nước, vết hở hoặc chảy dịch; người bệnh đau tăng tại một vùng chịu áp lực; có mùi hôi hoặc mủ; sốt; khả năng xoay trở giảm đột ngột; hoặc một tư thế trước đây bình thường nay gây đau rõ.
NHS khuyến nghị cần tìm đánh giá y tế khi vùng tổn thương trở nên nóng, sưng, đỏ, có mủ, đau nhiều hoặc kèm sốt. dấu hiệu loét tì đè cần được nhân viên y tế đánh giá
Cô SAN không chẩn đoán loét tì đè.
Cô SAN: QUAN SÁT → GIẢM TÌ ĐÈ → GIỮ DA SẠCH KHÔ → GHI NHẬN → BÁO GIA ĐÌNH.
KHÁC BIỆT CỦA CÔ SAN: KHÔNG “LẬT NGƯỜI CHO ĐỦ GIỜ”
Một người nằm lâu không phải một vật cần được “lật mặt”.
Đằng sau mỗi lần trở mình là một con người có thể đang:
- đau;
- sợ;
- mệt;
- xấu hổ vì mình phụ thuộc;
- hoặc chỉ đơn giản là muốn được báo trước trước khi ai đó chạm vào cơ thể mình.
Vì vậy, Cô SAN không chỉ hỏi:
“Đến giờ xoay chưa?”
Mà cần hỏi:
“Hôm nay bác đang chịu được tư thế nào? Da bác đang thế nào? Và mình phải làm gì để bác vừa an toàn vừa dễ chịu hơn?”
Cách tiếp cận của SAN là: GIẢI THÍCH → XIN PHÉP → ĐÁNH GIÁ → HỖ TRỢ ĐÚNG KỸ THUẬT → GIẢM TÌ ĐÈ → QUAN SÁT DA → ĐẢM BẢO THOẢI MÁI → BÁO CÁO.
Đó là khác biệt giữa hoàn thành một lịch trở mình và chăm sóc một người nằm lâu một cách tử tế.
CẦN CÔ SAN HỖ TRỢ NGƯỜI NẰM LÂU TẠI NHÀ?
Gia đình có người thân nằm nhiều, cần hỗ trợ thay đổi tư thế, vệ sinh, ăn uống, thay tã và theo dõi những thay đổi hằng ngày có thể tìm hiểu dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của SAN.
Với người cao tuổi vẫn còn một phần khả năng vận động nhưng cần người hỗ trợ sinh hoạt, có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ TP.HCM của SAN. Trang SAN cũng xác định nâng – xoay – phòng loét là kỹ năng chăm sóc chuyên biệt, khác với giúp việc thông thường.
Nếu gia đình cần một người theo sát tình trạng da, khả năng vận động, mức hỗ trợ và phản ứng của riêng một cụ, có thể tham khảo chăm sóc người già 1–1 tại nhà.
SAN – Nền tảng chăm sóc tại nhà
Chăm sóc tận tâm, yêu thương ở lại.
SAN nền tảng chăm sóc
