Người già són phân nhưng lại đang táo bón: Vì sao chuyện tưởng ngược đời vẫn có thể xảy ra?
Phân lỏng rò ra không phải lúc nào cũng đồng nghĩa tiêu chảy. Ở người cao tuổi táo bón nặng, phân lỏng có thể rò quanh khối phân cứng. Cô SAN cần quan sát đúng và báo, không tự xử trí như tiêu chảy.
Case dưới đây là tình huống minh họa tổng hợp; tên, tuổi và nơi cư trú được hư cấu.
Một tình huống rất dễ gặp ở nhà
Bà Thúy Nga, 76 tuổi, sống tại chung cư The Sun Avenue, TP Thủ Đức, bốn ngày chưa có lần đại tiện “đàng hoàng”. Sang ngày thứ năm, tã lại dính nhiều lần phân lỏng. Người nhà nói: “Chắc bà bị tiêu chảy, cho bà uống ít nước thôi.” Đây chính là tình huống dễ khiến người chăm đi sai hướng nếu không hỏi lại lịch đi tiêu những ngày trước.
Vì sao khó?
Táo bón có thể góp phần gây fecal incontinence. Khi trực tràng chứa nhiều phân rất cứng, phân lỏng có thể rò qua xung quanh và dễ bị nhầm là tiêu chảy.
Người cao tuổi ít vận động, uống không đủ, dùng một số thuốc hoặc có bệnh thần kinh có thể dễ táo bón hơn.
Người chăm không được tự kết luận fecal impaction; nhưng lịch đi tiêu, dạng phân và triệu chứng kèm theo là thông tin rất có giá trị cho gia đình và bác sĩ.
Đọc thêm trên SAN: Tiểu không tự chủ ở người cao tuổi và dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ.
Cô SAN quan sát gì?
- Lần đại tiện thành khuôn gần nhất là khi nào.
- Những ngày gần đây phân cứng, phải rặn nhiều hay lượng rất ít không.
- Phân lỏng rò từng ít nhiều lần hay là một lần tiêu chảy lượng lớn.
- Có đau bụng, chướng bụng, buồn nôn, giảm ăn hoặc sốt không.
- Thuốc gần đây có thay đổi; người bệnh có dùng sắt, thuốc giảm đau opioid hoặc thuốc dễ gây táo bón theo đơn không.
- Lượng nước và vận động có giảm so với bình thường không.
Cô SAN nên làm gì? – 7 bước
- Không vội gọi là tiêu chảy và không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy.
- Ghi lại thời gian, lượng tương đối và dạng phân; nếu có thể dùng cùng cách mô tả nhất quán giữa các ca.
- Hỏi/kiểm tra lịch đại tiện các ngày trước để thấy xu hướng.
- Duy trì nước và chế độ ăn theo chỉ dẫn hiện tại; không tự tăng chất xơ hoặc nước nếu người bệnh có chống chỉ định.
- Khuyến khích vận động trong phạm vi an toàn và theo kế hoạch chăm sóc hiện có.
- Báo gia đình khi có nhiều ngày không đi tiêu kèm rò phân lỏng, đau hoặc chướng.
- Nếu bác sĩ có bowel plan, thực hiện đúng kế hoạch và ghi hiệu quả; không tự thụt tháo hay dùng thuốc nhuận tràng ngoài kế hoạch.
Khi nào cần báo ngay?
- Đau bụng tăng, chướng nhiều, nôn hoặc không xì hơi.
- Có máu trong phân hoặc phân đen bất thường.
- Lơ mơ, mất nước, sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
- Nhiều ngày không đi tiêu kèm rò lỏng liên tục và khó chịu rõ.
Báo cáo cuối ca – mẫu tham khảo
“Bà Nga chưa có lần đi tiêu thành khuôn từ 26/09. Hai ngày qua có phân cứng ít. Hôm nay từ 10:00–16:00 có 3 lần rò phân lỏng lượng ít. Bà than đầy bụng nhẹ, chưa nôn, chưa sốt. Tôi không tự dùng thuốc, đã báo gia đình lúc 16:15 để xin hướng dẫn y tế.”
Điều SAN muốn giữ trong cách chăm sóc
Đi tiêu, đi tiểu là những việc rất riêng tư. Người cao tuổi có thể mất kiểm soát một chức năng cơ thể nhưng không vì vậy mà mất quyền được hỏi ý kiến, được che chắn, được nói chuyện như một người trưởng thành và được giữ bí mật về những sự cố của mình. Cô SAN cần làm sạch mà không làm người bệnh thấy mình “bẩn”, hỗ trợ mà không tước đi phần tự chủ còn lại, quan sát nhưng không phán xét.
Khi gia đình cần người hỗ trợ vệ sinh cá nhân, đi toilet, thay tã, ăn uống, đi lại và ghi nhận thay đổi hằng ngày, SAN có thể đồng hành bằng dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ. Hotline: 1900 066 688 | Zalo/Điện thoại: 086 2468 448.
SAN nền tảng chăm sóc
